Душанбе, 16 июл, – АИ «Корвон Иттилоот». Натиҷаҳои нави Индекси самаранокии экологӣ (Environmental Performance Index — EPI 2026) нишон медиҳанд, ки Тоҷикистон бо вуҷуди дастовардҳои назаррас дар ҳифзи табиат ва гуногунии биологӣ, ҳанӯз дар беҳтар намудани сифати муҳити зист, ки мустақиман ба саломатии аҳолӣ таъсир мерасонад, бо мушкилоти ҷиддӣ рӯ ба рӯ мебошад.
Коршиносон бар ин назаранд, ки рушди минбаъдаи иқтисоди миллӣ бояд ҳамзамон бо навсозии инфрасохтори коммуналӣ, истифодаи технологияҳои муосири коркарди партовҳо ва татбиқи сиёсати экологӣ амалӣ гардад.
Тибқи таҳқиқоти муштараки олимони донишгоҳҳои Йел ва Колумбия, Тоҷикистон бо гирифтани 26,75 хол аз 100 имконпазир дар байни 177 кишвари ҷаҳон мақоми 165-умро ишғол намуд. Дар байни кишварҳои пасошӯравӣ ҷумҳурӣ дар ҷойи 12-ум аз 13 давлат қарор гирифта, аз нишондиҳандаи миёнаи минтақа, ки 39,46 хол-ро ташкил медиҳад, қафо мондааст.
Дар байни давлатҳои Осиёи Марказӣ Қазоқистон бо мақоми 84-ум ва 41,26 хол беҳтарин натиҷаро нишон додааст. Баъдан Ӯзбекистон (121-ум), Туркманистон (123-юм) ва Қирғизистон (131-ум) ҷой гирифтаанд. Дар давоми даҳ соли охир нишондиҳандаи умумии Тоҷикистон 4,82 хол коҳиш ёфтааст, дар ҳоле ки аксари кишварҳои ҳамсоя тавонистаанд мавқеи худро беҳтар намоянд.
Ҳамзамон таҳқиқот нишон медиҳад, ки Тоҷикистон дар як қатор самтҳои ҳифзи муҳити зист дар ҷаҳон мавқеи пешсафро ишғол мекунад. Аз ҷумла, ҷумҳурӣ аз рӯи коҳиши партови газҳои дорои фтор мақоми аввал ва 100 хол гирифтааст.
Тоҷикистон инчунин аз рӯи ҳифзи намудҳои ба Китоби Сурх воридшуда мақоми чорум бо 95,97 хол-ро соҳиб гардида, аз рӯи ҳифзи ҷангалҳо низ ба даҳгонаи беҳтарини ҷаҳон дохил шудааст ва дар нишондиҳандаҳои алоҳида мақомҳои ҳафтум ва ҳаштумро касб кардааст.
Бо вуҷуди ин, дастовардҳои назаррас дар ҳифзи экосистемаҳои табиӣ бо нишондиҳандаҳои паст дар бахши «Саломатии экологӣ» ҳамоҳанг нестанд. Тоҷикистон дар ин самт мақоми 171-умро ишғол кардааст.
Аз рӯи сифати ҳавои атмосферӣ ҷумҳурӣ дар ҷойи 168-ум, аз рӯи таъсири сурб ба саломатии аҳолӣ дар ҷойи 174-ум қарор гирифта, дар бахши идоракунии партовҳои сахти маишӣ 0 хол гирифтааст. Дар самти сиёсати иқлимӣ бошад, бинобар афзоиши партовҳои карбон Тоҷикистон мақоми 159-умро соҳиб шудааст.
Ба гуфтаи мутахассисон, ин натиҷаҳо мавҷудияти номутавозунии ҷиддиро миёни ҳифзи табиати нодири кишвар ва мушкилоти экологие, ки бештар дар шаҳрҳои калон ба назар мерасанд, инъикос мекунанд. Афзоиши нақлиёт, рушди шаҳрҳо ва нокифоя будани инфрасохтори коркарди партовҳо имрӯз ба сифати зиндагии аҳолӣ таъсири бештар мерасонанд.
Дар баробари ин, коршиносон аз иқдомҳои нави Тоҷикистон барои беҳтар намудани вазъ мусбат арзёбӣ мекунанд. Аз ҷумла, Агентии обуҳавошиносии Ҷумҳурии Тоҷикистон портали ягонаи миллии мониторинги сифати ҳаворо ба истифода додааст, ки маълумоти 9 истгоҳи автоматии назоратиро муттаҳид намуда, сатҳи зарраҳои майдаи PM2.5-ро дар вақти воқеӣ назорат мекунад. Ин низом барои баланд бардоштани шаффофияти маълумоти экологӣ ва қабули қарорҳои самараноки идоракунӣ заминаи муҳим фароҳам меорад.
Ба андешаи мутахассисон, беҳтар гардидани нишондиҳандаҳои экологии Тоҷикистон дар солҳои оянда аз суръати ҷорӣ намудани технологияҳои муосири коркарди партовҳо, рушди нақлиёти аз ҷиҳати экологӣ тоза, коҳиши партовҳои саноатӣ ва татбиқи пайгиронаи сиёсати давлатии ҳифзи муҳити зист вобастагӣ хоҳад дошт.
Амалӣ шудани ин тадбирҳо метавонад на танҳо мавқеи ҷумҳуриро дар раддабандии байналмилалӣ беҳтар намояд, балки барои рушди устувор ва ҳифзи саломатии аҳолӣ низ заминаи мусоид фароҳам оварад.
АКС: Агентии обуҳавошиносии Ҷумҳурии Тоҷикистон