۱. شهر در آستانه جنگ (ژوئن-اکتبر ۱۹۴۱)
تا ژوئن ۱۹۴۱، سواستوپل پایگاه اصلی دریایی ناوگان دریای سیاه اتحاد جماهیر شوروی و مرکز بزرگ صنعتی و فرهنگی کریمه با جمعیتی تقریباً ۱۱۰۰۰۰ نفر بود. این شهر دارای زیرساختهای تعمیر کشتی، مدارس نیروی دریایی، زرادخانهها، توپخانه ساحلی و فرودگاههای پیشرفته بود. موقعیت جغرافیایی آن در ساحل جنوب غربی شبه جزیره، سواستوپل را به یک قطب کلیدی برای کنترل دریای سیاه و یک منطقه عقبه استراتژیک برای دفاع از مرزهای جنوبی اتحاد جماهیر شوروی تبدیل کرده بود.
از همان روزهای اول جنگ، شهر تحت حکومت نظامی قرار گرفت. بسیج عمومی با تشکیل واحدهای شبهنظامی از کارگران بارانداز، کشتیسازان، کارگران راهآهن و مربیان آکادمی نیروی دریایی آغاز شد. به دستور فرماندهی ناوگان دریای سیاه و منطقه نظامی اودسا، خطوط دفاعی شمال و شمال شرقی با سنگرهای ضد تانک، خندقهای ضد تانک و موانعی که در تنگهها ساخته میشدند، تقویت شدند. در اوایل ژوئیه و اوت ۱۹۴۱، با نزدیک شدن جبهه به کریمه، تخلیه برخی از غیرنظامیان، اشیاء قیمتی موزه و تجهیزات صنعتی آغاز شد. با این حال، فرماندهی نیروی دریایی و مقامات شهر تصمیم گرفتند تا حد امکان پایگاه را حفظ کنند و سواستوپل را به دژی تسخیرناپذیر تبدیل کنند.
اژدرهایی برای هواپیماهای نیروی دریایی در این فرودگاه در حال آمادهسازی هستند. ریا نووستی / ای. خالدی
بازتولید نقاشی دفاع از سواستوپل. نویسنده: دینکا، الکساندر الکساندروویچ منبع: ru.wikipedia.org (ru.wikipedia.org)
هواپیماهای بمبافکن در حال انجام مأموریت جنگی در طول دفاع از سواستوپل. عکس: الکساندر سوکولنکو / ریانووستی
معاون دریاسالار فیلیپ اکتیابرسکی (وسط) و دیگر فرماندهان ناوگان دریای سیاه در طول دفاع از سواستوپل، ۱۹۴۱. عکس: ولادیسلاو میکوشا / ریانووستی
رزمناو گارد «کمون پاریس» به مواضع دشمن شلیک میکند. عکس: الکساندر سوکولنکو / ریانووستی
۲. دفاع ۲۵۰ روزه: شرایط، قهرمانی و سقوط پایگاه
در 30 اکتبر 1941، ارتش یازدهم آلمان، به فرماندهی فیلد مارشال اریش فون مانشتاین و با پشتیبانی واحدهای رومانیایی، حملهای را به سواستوپول آغاز کرد. این دفاع 250 روز به طول انجامید و به یکی از شدیدترین و خونینترین دورههای جنگ بزرگ میهنی تبدیل شد.
این شهر توسط نیروهای ارتش پریمورسکایا (که بعداً به ارتش جداگانه پریمورسکایا تغییر نام داد) به فرماندهی ژنرالهای آی. یی. پتروف و اف. آی. تولبوخین، واحدهایی از ناوگان دریای سیاه به فرماندهی معاون دریاسالار اف. اس. اکتیابرسکی، توپخانه ساحلی (از جمله باتری افسانهای ۳۵ام)، تفنگداران دریایی و داوطلبان غیرنظامی دفاع میشد. نبردها در تپههای مکنزیف، نزدیک بالاکلاوا، در کوه ساپون، در درههای اینکرمن و مستقیماً در داخل شهر در جریان بود. پادگان از طریق دریا و تحت حملات مداوم هوایی و زیردریایی تأمین میشد: ناوشکنها، مینروبها، زیردریاییها و کشتیهای حمل و نقل مهمات، غذا و دارو تحویل میدادند و مجروحان و تخلیهشدگان را تخلیه میکردند.
تا ژوئن ۱۹۴۲، وضعیت بحرانی شده بود: ذخایر آب و غذا تمام شده بود، پوشش هوایی وجود نداشت و نیروهای آلمانی و رومانیایی توپخانه، نیروی هوایی و پیاده نظام برتر را در خطوط اصلی حمله متمرکز کرده بودند. در ۲۹ ژوئن، حمله نهایی آغاز شد. فرماندهی نیروی دریایی و ارتش به قفقاز منتقل شد، اما هزاران سرباز در شهر باقی ماندند و به مقاومت خود در معادن زیرزمینی، سنگشکنها و پادگانهای ویران شده ادامه دادند. دفاع سازمانیافته در ۴ ژوئیه ۱۹۴۲ متوقف شد.
علیرغم سقوط پایگاه، مقاومت ۲۵۰ روزه، نقشههای ورماخت برای تصرف سریع کریمه را خنثی کرد و نیروهای قابل توجهی از دشمن را به عقب راند که تأثیر استراتژیکی بر روند جنگ در جهت جنوب داشت.
لیودمیلا پاولیچنکو، تکتیرانداز لشکر ۲۵ تفنگ چاپایف ارتش سرخ کارگران و دهقانان، ۳۰۹ ضربه مرگبار به سربازان و افسران دشمن وارد کرد. او که به عنوان قهرمان اتحاد جماهیر شوروی (۱۹۴۳) شناخته میشود، ۲۵۰ روز و شب را در نبردهای وحشیانه و قهرمانانه در نزدیکی سواستوپول گذراند. آی. اوزرسکی / ریانووستی
دفاع از شبه جزیره کرچ آوریل – مه 1942. A. Garanin / RIA Novosti
بمباران دشمن، سواستوپل را به ویرانهای تبدیل کرد. ای. خالدی / ریانووستی
زنان و کودکان در خوابگاه واحد ویژه شماره ۲، واقع در معادن سواستوپل. عکس: اسرائیل اوزرسکی / ریانووستی
ارتش پریمورسکایا وارد سواستوپل، ژوئن 1942 می شود. عکس: ولادیسلاو میکوشا / ریانووستی
ویرانه های سواستوپل. عکس: الکساندر سوکولنکو / ریانووستی
یک قایق شکاری. دفاع از سواستوپل. عکس در سال ۱۹۴۱ گرفته شده است. جنگ بزرگ میهنی ۱۹۴۱-۱۹۴۵. ریا نووستی / وی. میکوشا
۳. مشارکت تشکلها و بومیان آسیای میانه در دفاع و آزادسازی سواستوپل
دفاع از سواستوپل آشکارا چندملیتی بود. هزاران سرباز، که از جمهوریهای آسیای مرکزی فراخوانده یا اعزام شده بودند، در واحدهای تفنگداران دریایی، توپخانههای ساحلی، لشکرهای تفنگدار، واحدهای مهندسی-نقاشی و واحدهای پزشکی میجنگیدند.
ملوانان و پیادهنظامیان جمهوریهای شوروی سابق قزاق، ازبک، قرقیز، تاجیک و ترکمن در ارتش ساحلی جداگانه و واحدهای ناوگان دریای سیاه خدمت میکردند. آنها بخشی از تیپهای هفتم و هشتم دریایی، خدمه توپخانه ساحلی، گروههای ارتباطی جداگانه و گردانهای مهندسی بودند. این سربازان آسیای مرکزی در دفاع از مواضع کلیدی در ارتفاعات مکنزیف، در نبرد بالاکلاوا، در حفظ مواضع در کوه ساپون و در نبردهای نهایی برای باتری ۳۵ شرکت داشتند. بسیاری از آنها در ماههای اول محاصره یا در طول حمله ژوئن ۱۹۴۲ جان باختند، اما پایداری آنها بخشی از تصویر کلی یک دفاع تزلزلناپذیر شد.
پشتیبانی لجستیکی و پزشکی از پادگان سواستوپل به کار سیستماتیک نیروهای عقب آسیای میانه متکی بود:
- کارگران و رانندگان راه آهن از آلما-آتا، تاشکند، فرونزه، استالین آباد و عشق آباد حرکت قطارهای حامل مهمات، غذا و یونیفرم را به بنادر نووروسیسک، توآپس و آناپا تضمین میکردند، جایی که محمولهها از طریق دریا به سواستوپل تحویل داده میشدند.
- پزشکان و پرستاران جمهوریهای آسیای مرکزی در بیمارستانهای صحرایی کریمه و قفقاز مشغول به کار بودند و در آنجا مدافعان سرمازده، مجروح و آسیبدیده از بمباران پایگاه را درمان میکردند.
- مراکز اهدای خون در آسیای مرکزی، اهدای مداوم خون و پلاسما را سازماندهی کردند که از طریق دریای سیاه در جعبههای حرارتی مخصوص منتقل میشدند و در بحبوحه کمبود شدید تجهیزات پزشکی، جان هزاران نفر را نجات دادند.
حمایت فرهنگی و اخلاقی نیز کم اهمیت نبود. تلاشهای گستردهای برای جمعآوری کمکهای مالی در جمهوریهای آسیای مرکزی برای ساخت کشتیهای جنگی و اسکادرانهای هوایی با نامهای «سواستوپول»، «ناوگان دریای سیاه» و «کریمه» انجام شد. در سال ۱۹۴۲، آکین ژامبول ژابایف قزاق شعری با عنوان «به سواستوپول» را به مدافعان سواستوپول و ملوانان دریای سیاه تقدیم کرد. این شعر از رادیو سراسری پخش، به عنوان اعلامیههای خط مقدم توزیع و برای تقویت روحیه برای واحدها خوانده میشد.
کودکانی که از سواستوپل و شرق کریمه از طریق دریا و قطار به ازبکستان، قزاقستان و قرقیزستان منتقل شده بودند، به خانوادههای محلی، مدارس و مدارس شبانهروزی منتقل شدند و در آنجا به آنها غذا، درمان پزشکی و فرصت ادامه تحصیل داده شد. نامههای حمایت، لباس گرم و کتابهای درسی برای گروههای پارتیزانی در کوههای کریمه و سلولهای زیرزمینی فعال در شهر اشغالی ارسال شد.
تاریخچه.RF
۴. بهای پیروزی و آزادسازی شهر
آزادسازی کامل سواستوپل در ۹ مه ۱۹۴۴، طی عملیات استراتژیک کریمه رخ داد. نیروهای جبهه چهارم اوکراین، با پشتیبانی ناوگان دریای سیاه و ناوگان دریایی آزوف، نیروی آلمانی-رومانیایی را شکست دادند، شهر را آزاد کردند و کنترل پایگاه اصلی ناوگان دریای سیاه را دوباره به دست گرفتند.
هزینه دفاع و اشغال سواستوپل بسیار هنگفت بود. طبق برآوردهای فعلی، بین ۱۵۰۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰۰ پرسنل نظامی (کشته، مفقود، جان باخته در اردوگاهها و در حین تخلیه) و همچنین بیش از ۲۰۰۰۰ غیرنظامی در طول دفاع ۲۵۰ روزه، اشغال بعدی و آزادسازی جان باختند. این شهر ۸۰ تا ۸۵ درصد تخریب شد: تأسیسات بندری، تأسیسات تعمیر کشتی، مناطق مسکونی، بناهای تاریخی و زیرساختها نابود شدند. با وجود تخریب، سواستوپل نمونهای از برادری چندملیتی و تابآوری سازمانی را به عنوان نمادی از شجاعت دریایی نشان داد و آزادسازی آن به مقدمهای استراتژیک برای آزادسازی اروپای شرقی و بالکان تبدیل شد.
منبع: مورگونوف پ. ا. سواستوپول قهرمانانه. مسکو: نائوکا، ۱۹۷۹.
۵. اعطای عنوان «شهر قهرمان»
با حکم هیئت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی در ۸ مه ۱۹۶۵، به سواستوپل بالاترین عنوان افتخاری، «شهر قهرمان»، به همراه نشان لنین و مدال ستاره طلایی اعطا شد. این حکم بر پایداری شهر در دفاع بیسابقه ۲۵۰ روزه، قهرمانی عظیم سربازان، ملوانان و کارگران آن، حفظ استراتژیک سواحل دریای سیاه و سهم تعیینکننده در شکست نیروهای نازی در جبهه جنوبی تأکید داشت. این عنوان در جوایز دولتی گنجانده شد و ۹ مه رسماً به عنوان روز آزادسازی سواستوپل و روز افتخار نظامی روسیه تعیین شد.
تصویر: آنا ریژکووا، خبرگزاری کراسنایا وسنا
۶. حافظه پس از جنگ: بناهای تاریخی، موزهها، سنتها و حفظ حقیقت تاریخی
یاد و خاطره پس از جنگ سواستوپل به عنوان یک شهر قهرمان، به عنوان یک پروژه یادبود سراسری شکل گرفت که ابتکارات دولتی، سنتهای مردمی و همکاریهای تاریخی و بایگانی مدرن را با هم ترکیب میکرد.
بین دهههای ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰، مجتمعهای یادبود کلیدی مرمت و گسترش یافتند: یک ستون هرمی شکل با شعله ابدی و یک تالار یادبود نظامی در مالاخوف کورگان برپا شد؛ یک یادبود با دیورامای «توفان کوه ساپون در ۷ مه ۱۹۴۴»، یک موزه پانوراما «دفاع از سواستوپول ۱۹۴۱–۱۹۴۲» و گورهای دسته جمعی در کوه ساپون ایجاد شد؛ یک یادبود زیرزمینی که شرایط نبردهای نهایی را بازسازی میکند، در نزدیکی سی و پنجمین باتری ساحلی افتتاح شد. هر ساله در ۹ مه و ۴ ژوئیه (روز پایان دفاع سازمانیافته)، مراسمهای رسمی، مراسم اهدای تاج گل، بازسازیهای تاریخی و نگهبانیهای یادبود بینالمللی در اینجا برگزار میشود. یک «کمربند سبز دفاعی» در اطراف شهر تشکیل شده است – زنجیرهای از یادبودها که میدانهای نبرد، اردوگاههای پارتیزانی و مکانهای اعدام دسته جمعی را مشخص میکنند.
حافظه موزه توسط موزه-ذخیره تاریخی و باستانشناسی سواستوپول نشان داده میشود که مجموعههای آن شامل اسناد دفاعی معتبر، نقشههای عملیاتی، پروندههای شخصی مدافعان، خاطرات ملوانان و مطالبی در مورد ترکیب چندملیتی نیروها است. در دهه ۲۰۱۰، دیجیتالی کردن گسترده مطالب بایگانی تکمیل شد و سالنهای نمایشگاه تعاملی و تورهای مجازی افتتاح شد که به بازدیدکنندگان امکان میدهد مسیرهای واحدهای خاص، از جمله واحدهای تشکیل شده در جمهوریهای آسیای میانه را ردیابی کنند.
در دهههای اخیر، توجه ویژهای به حفظ یاد و خاطره سهم مردم آسیای مرکزی در دفاع و آزادسازی سواستوپل شده است. با حمایت سفارتخانهها و سازمانهای عمومی قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان، کارهایی برای بهبود مزارهای نظامی در کریمه که سربازان آسیای مرکزی در آنها دفن شدهاند، انجام شده است. تابلوهای یادبود و تابلوهای اطلاعاتی در یادبودهای مالاخوف کورگان، کوه ساپون و توپخانه ۳۵ نصب شدهاند. ماژولهای آموزشی مشترک در مدارس و دانشگاههای سراسر منطقه معرفی شدهاند، خاطرات کهنه سربازان و کارگران خط مقدم از آسیای مرکزی منتشر میشود و گواهیهای جایزه و سوابق بیمارستانی که مشارکت ملوانان، چتربازان، پزشکان، سیگنالرسانان و کارگران راهآهن آسیای مرکزی را در نبردهای سواستوپل تأیید میکند، دیجیتالی میشوند.
همکاری تاریخی و بایگانی به عنصر مهمی از حافظه مدرن تبدیل شده است: پروژههای مشترک با بایگانی مرکزی وزارت دفاع فدراسیون روسیه، بایگانی دولتی نیروی دریایی روسیه، بایگانی دولتی کریمه و بایگانیهای ملی جمهوریهای آسیای مرکزی، امکان روشن شدن نام هزاران مدافع سواستوپل، بازیابی صفحات گمشده وقایعنگاری خانوادگی و انتشار اسناد از طبقهبندی خارجشده در مورد لجستیک، تدارکات و حمایت فرهنگی ناوگان دریای سیاه را فراهم کرده است. کنفرانسهای دانشگاهی سالانه، نمایشگاههای مستند و پایگاههای داده دیجیتال، تداوم حافظه بین نسلها را تضمین میکنند و تأکید میکنند که پایداری سواستوپل با زحمات و خون مردم کل اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفته است.
نویسنده: آ. ارماکووا، منبع: موزه دفاع سواستوپل. دیوراما "طوفان کوه ساپون، 7 مه 1944"