دوشنبه، ۱ ژوئن ۲۰۲۶ – خبرگزاری کاروان اینفو. در عصری که ملتها نه بر سر منابع طبیعی، بلکه بر سر پتانسیل فکری رقابت میکنند و سرمایه انسانی به محرک اصلی توسعه پایدار تبدیل میشود، هر تصمیمی که با هدف حمایت از علم و دانش گرفته شود، اهمیت استراتژیک پیدا میکند. در همین زمینه است که ابتکار رئیس جمهور تاجیکستان، رهبر ملت، امامعلی رحمان، برای تأسیس جایزه بینالمللی ابوعلی ابن سینا در پزشکی باید مورد توجه قرار گیرد.
این فقط یک جایزه علمی جدید نیست. این ابتکار، پیامدهای عمیق سیاسی، فرهنگی و ایدئولوژیکی دارد و نشان دهنده تعهد تاجیکستان به پیوند دادن آینده خود با توسعه علم، نوآوری و احیای بهترین سنتهای فکری این کشور است.
در تاریخ هر ملتی، چهرههایی وجود دارند که از دوران خود فراتر رفته و به نمادهای هویت ملی تبدیل میشوند. برای تاجیکها، بدون شک یکی از این چهرهها ابوعلی سینا است که در جهان با نام ابن سینا شناخته میشود.
فیلسوف، پزشک، ریاضیدان، دانشمند علوم طبیعی و متفکری با شهرت جهانی، که در سال ۹۸۰ میلادی در روستای افشانه نزدیک بخارا، یکی از مهمترین مراکز فرهنگی دولت سامانی، متولد شد، نه تنها به گنجینه فرهنگ تاجیک، بلکه به بخشی جدایی ناپذیر از میراث فکری جهان تبدیل شد.
آثار علمی او قرنها در شرق و غرب مورد مطالعه قرار میگرفت. کتاب معروف او با عنوان «قانون در طب» نزدیک به شش قرن یکی از کتب درسی اصلی پزشکی در دانشگاههای اروپا باقی ماند. برای نسلهای متمادی از پزشکان، این کتاب به عنوان منبع اساسی دانش عمل کرده و تا حد زیادی توسعه علم پزشکی را شکل داده است.
این واقعیت تاریخی گواه این واقعیت است که در دورهای که بسیاری از مناطق جهان تازه در حال شکلگیری پایههای دانش علمی بودند، یکی از ساکنان فضای فرهنگی سامانیان از قبل به یکی از نمادهای فکری بشریت تبدیل شده بود.
برای دههها، ابن سینا موضوع بحثهای مختلفی در مورد ملیتش بوده است. با این حال، منابع تاریخی و مطالعات علمی متعددی به طور مداوم به ارتباط او با محیط فرهنگی ماوراءالنهر و خراسان در دوران سامانیان اشاره میکنند.
شایان ذکر است که حتی ویرایش دوم دایرهالمعارف بزرگ شوروی، که توسط دانشمندان برجسته شوروی در اواسط قرن بیستم گردآوری شده است، ابن سینا را به عنوان یک فیلسوف، پزشک و متفکر برجسته تاجیک توصیف میکند. این دایرهالمعارف به طور خاص تأکید میکند که پدرش، عبدالله، تاجیک اهل بلخ و مادرش، سیتورابانو، اهل افشنه بوده است.
صدرالدین عینی، بنیانگذار ادبیات نوین تاجیک، نیز به این موضوع توجه ویژهای داشت. او در تحقیقات خود بارها تأکید کرد که یکی از مهمترین شواهد وابستگی فرهنگی ابن سینا، «دونیشنوما»ی معروف اوست که از اولین آثار علمی بزرگ نوشته شده به زبان تاجیکی-فارسی است.
با این حال، اهمیت این موضوع بسیار فراتر از پرسشهای مربوط به خاستگاه است. این موضوع به درک جایگاه مردم تاجیک در تاریخ تمدن جهان مربوط میشود. میراث ابن سینا به طور قانعکنندهای نشان میدهد که تاجیکستان نه تنها وارث یک سنت سیاسی و ادبی غنی، بلکه وارث یک مکتب فکری برجسته نیز هست.
تأسیس جایزه بینالمللی ابن سینا نه تنها اهمیت نمادین، بلکه اهمیت عملی نیز دارد.
امروزه منابع اولیه کشورها دیگر مواد معدنی یا موقعیت جغرافیایی نیستند، بلکه دانش، فناوری و متخصصان واجد شرایط هستند. این دانشمندان، محققان، مهندسان، پزشکان و نوآوران هستند که رقابتپذیری کشورها را در قرن بیست و یکم تعیین میکنند.
بنابراین، جوایزی که به نام متفکران برجسته ملی نامگذاری میشوند، یک کارکرد اجتماعی مهم دارند. آنها نه تنها دستاوردهای علمی را تشویق میکنند، بلکه احترام به کار فکری در جامعه را نیز تقویت میکنند.
وقتی جوانان میبینند که دولت برای دستاوردهای علمی ارزش قائل است و جایزهای بینالمللی به نام بزرگترین دانشمند تاریخ تاجیکستان تأسیس میکند، خودِ نظام ارزشهای اجتماعی به تدریج تغییر میکند. موفقیت نه تنها با رفاه مادی، بلکه با آموزش، تحقیق، اکتشافات و کارهای خلاقانه نیز مرتبط میشود.
کارشناسان خاطرنشان میکنند که این جایزه جدید منطقاً با سیاست پایدار دولت در حفظ حافظه تاریخی و تقویت هویت ملی مطابقت دارد.
در طول سالهای استقلال، تاجیکستان تعدادی از ابتکارات مهم فرهنگی و تاریخی مرتبط با نامهای رودکی، فردوسی، جلالالدین بلخی، میر سعید علی همدانی و دیگر نمایندگان برجسته تمدن تاجیک را اجرا کرده است.
تأسیس جایزه ابن سینا نشان میدهد که دولت، میراث علمی را به عنوان یکی از مؤلفههای حیاتی هویت ملی میبیند. این یادآوری است که مردم تاجیک نه تنها در ادبیات و فرهنگ، بلکه در تاریخ علم جهان نیز تأثیر بسزایی داشتهاند.
در چارچوب جهانی شدن، بسیاری از کشورها به دنبال تقویت هویت خود از طریق میراث شخصیتهای برجسته تاریخی هستند. برای تاجیکستان، شخصیت ابن سینا به عنوان پلی بین گذشتهای غنی و آیندهای بلندپروازانه مبتنی بر دانش و نوآوری عمل میکند.
شاید هدف اصلی این ابتکار، شکلدهی به دستورالعملهای ارزشی برای جامعه باشد.
ابن سینا چیزی بیش از یک شخصیت تاریخی است. برای میلیونها نفر، نام او با خرد، تحقیق علمی، تفکر منطقی و خدمت به بشریت گره خورده است. اینها دقیقاً همان ویژگیهایی هستند که در عصر تغییرات سریع فناوری، بیشترین تقاضا را دارند.
بنابراین، تأسیس جایزه بینالمللی ابوعلی ابن سینا را میتوان نه تنها به عنوان یک رویداد علمی، بلکه به عنوان یک پیام مهم فرهنگی و اجتماعی نیز تلقی کرد. این جایزه فراخوانی برای احترام به دانش، حمایت از پژوهش و توسعه پتانسیل فکری کشور است.
امروزه، همزمان با ورود جهان به مرحله جدیدی از انقلاب فناوری، بزرگترین موفقیت از آن کشورهایی خواهد بود که بتوانند میراث تاریخی خود را با نیازهای آینده پیوند دهند. برای تاجیکستان، ابن سینا یکی از این چهرههای پیونددهنده است.
میراث او یادآور دستاوردهای بزرگ گذشته است، اما همچنین راه پیش رو – به سوی جامعهای مبتنی بر دانش، نوآوری و پیشرفت علمی – را نشان میدهد. به همین دلیل است که ابتکار ایجاد جایزهای به نام او فراتر از یک حرکت نمادین میرود و بخشی از یک استراتژی گستردهتر برای شکلدهی به آینده فکری کشور میشود.
عکس: وزارت فرهنگ جمهوری تاجیکستان