دوشنبه، ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ – خبرگزاری کاروان اینفو. سنگنگارههایی از پنج مکان در منطقه خودمختار گورنو-بدخشان و مکانهای باستانی تاریخی و طبیعی کولدارا، لوخوتی، اوبی مازور و خوناکو در شهرستان خوالینگ استان ختلان در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار گرفتند.
گنجاندن آنها، توجه بینالمللی به میراث باستانشناسی تاجیکستان را گسترش میدهد و مبنایی برای کار بیشتر در زمینه مطالعه، حفاظت و تهیه نامزدهای احتمالی ایجاد میکند.
گروه بناهای هنری صخرهای شامل سنگنگارههای لنگر، دارشایر، شاختا، نیزاتوش و باخمالجیلگا است که در مناطق کوهستانی مرتفع پامیر واقع شدهاند.
بر اساس اطلاعات مرکز میراث جهانی یونسکو، این پنج مجموعه که از نظر جغرافیایی متفاوت اما از نظر فرهنگی به هم پیوسته هستند، نمایانگر یک سنت دیرینه از هنر صخرهای هستند که دورههای تاریخی مختلفی را در بر میگیرد. حکاکیهای صخرهای شامل تصاویری از حیوانات کوهستانی، صحنههای شکار، چهرههای انساننما و ترکیبات هندسی و نمادین هستند.
ارزش ویژه این بناهای تاریخی در توانایی آنها در ردیابی توسعه مفاهیم انسانی و سنتهای هنری در یک محیط پیچیده در ارتفاعات بالا نهفته است. یونسکو خاطرنشان میکند که این تصاویر با استفاده از تکنیکهای متنوعی از کندهکاری گرفته تا حکاکی و حجاری ایجاد شدهاند و دورههای مختلفی از جمله عصر میانسنگی، نوسنگی، برنز و آهن و همچنین قرون وسطی را در بر میگیرند.
گروه دوم شامل کولدارا، لوخوتی، اوبی مازور و خوناکو در ناحیه خوالینگ است. این مکانهای باستانی در درجه اول با مراحل اولیه تاریخ بشر در آسیای مرکزی مرتبط هستند. کولدارا به ویژه با لایههای فرهنگی پارینه سنگی زیرین و میانی و ابزارهای سنگی متعدد یافت شده در آن، که نشان دهنده کاوشهای اولیه انسان در محیط کوهستانی و نیمه خشک منطقه است، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در پایگاه داده رسمی یونسکو، هر دو نامزدی مربوط به ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶ هستند و در فهرست موقت تاجیکستان ثبت شدهاند. در حال حاضر، فهرست موقت ملی شامل ۱۸ مکان، از جمله بناهای تاریخی نامزد شده قبلی، کوههای فان، ذخایر طبیعی و مکانهای مرتبط با شهرهای تاریخی و جادههای ابریشم است.
فهرست آزمایشی مرحله مهمی در آمادهسازی مکانها برای ثبت احتمالی در فهرست میراث جهانی است. این فهرست، ارزش این مکانها را به جامعه بینالمللی نشان میدهد و مبنایی برای مستندسازی علمی بیشتر، حفاظت از قلمرو، تعیین مرزها و تهیه مواد مربوط به نامزدی است.
برای تاجیکستان، این فرآیند نه تنها برای شناخت بینالمللی میراث فرهنگی، بلکه به عنوان ابزاری برای مطالعه سیستماتیک مکانهای باستانشناسی نیز قابل توجه است. سنگنگارههای پامیر و مکانهای پارینه سنگی خوالینگ، چشماندازی بینظیر از تاریخ چند هزار ساله این منطقه – از طریق توسعه هنر، فعالیت اقتصادی، مهاجرت و سازگاری انسان با شرایط طبیعی – ارائه میدهند.
بنابراین، گنجاندن این مکانها در فهرست موقت یونسکو، مرحله بعدی در فرآیند معرفی میراث غنی تاریخی و باستانی تاجیکستان در سطح بینالمللی را نشان میدهد، در حالی که همزمان استانداردها را برای مطالعه و حفاظت علمی از آن افزایش میدهد.
عکس: آژانس حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی تحت نظارت دولت جمهوری تاجیکستان / نمای کلی از رخنمون گسترده در سمت راست رودخانه اوبی-مازور / رجب قربانوف