Душанбе, 2026 жылғы 16 қазан – Karavan Info ақпараттық агенттігі. Халықтық қолөнер ұлттық бірегейліктің маңызды тіректерінің бірі болып табылады және тәжік халқының эстетикалық талғамын, дүниетанымын және шығармашылық шеберлігін көрсетеді.
Бұл құнды мұраның ішінде ғасырлар бойы тәжік тоқу өнерінің ең жарқын үлгілерінің бірі ретінде танылған адрасбофи – адрас тоқу өнері ерекше орын алады.
Бүгінде бұл сирек кездесетін қолөнер Тәжікстан Республикасының мәдени мұраны сақтау және қолдау саласындағы мемлекеттік саясатының арқасында қайта жанданды және ұлттық бірегейліктің символы, сондай-ақ халықаралық аренада тәжік мәдениетінің өкілі ретінде қызмет етеді.
Адрас – жібек жіп пен мақта немесе жібек өрімінен тоқылған жартылай жібек мата. Оны өндіру технологиясы жіпті алдын ала бояудың ежелгі әдісіне негізделген, бұл матаға толқынды өрнектер мен жарқын түстер береді.
Бұрын жіптерді бояу үшін табиғи материалдар — анар қабығы, испарақ, ағаш жапырақтары және басқа да бояғыш өсімдіктер пайдаланылған. Бұл әдіс матаның сапасын ғана емес, сонымен қатар оның экологиялық тазалығын да сақтап қалған.
Тарихи дереккөздер Ходжент, Самарқанд, Бұхара және Ферғана алқабы қалаларының адрасбофидің маңызды орталықтары болғанын көрсетеді.
Бұл қалалардағы тәжік қолөнершілері ерекше өрнектері бар әртүрлі адрас түрлерін шеберлікпен жасап, оларды аймақ бойынша және одан тыс жерлердегі базарларда сатқан. Адрас тек күнделікті киім ғана емес, сонымен қатар иесінің жоғары эстетикалық талғамы мен әлеуметтік мәртебесінің белгісі болған.
Ғылыми деректерге сүйенсек, адрас жасаумен бірнеше қолөнершілер тобы айналысқан: кейбіреулері арқалықты дайындаған, басқалары өрнектерді байлап, бояған, ал үшіншілері матаны тоқыған. Бұл еңбек бөлінісі адрасбофидің бірнеше маманның білімін, тәжірибесін және ынтымақтастығын қажет ететін күрделі қолөнер болғанын көрсетеді.
Бүгінгі таңда адрасбофидің қайта жандануы мемлекеттік мәдени саясаттың нәтижесі болып табылады. Бейбітшілік пен ұлттық бірліктің негізін қалаушы – Ұлт көшбасшысы, Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның бастамасымен халық қолөнері жан-жақты қолдауға ие болып, оларды дамыту үшін қолайлы жағдайлар жасалуда. Ұлт көшбасшысы: «Халық қолөнері – тарих пен мәдениеттің айнасы және тәжік ұлтының талғамы мен әсемдігінің көрінісі», – деп атап өтті. Бұл сөздер халық қолөнерін ұлттың рухани байлығы ретінде сақтаудың, зерттеудің және насихаттаудың маңыздылығын айқын көрсетеді.
Худжанд бекінісі тарихи-мәдени кешені ұлттық тарих пен мәдениетті таныстыратын орталықтардың бірі ретінде келушілерді адрасбофи өнерімен таныстыруға айтарлықтай үлес қосады. Ежелгі тоқу станоктарының, адрас үлгілерінің және бұл қолөнер тарихы туралы ғылыми ақпараттардың көрмесі мәдени сауаттылықты және ата-бабаларымыздың мұрасын құрметтеуді насихаттайды.
Адрасбофиді сақтау және дамыту тек бір мата түрін қорғау ғана емес, сонымен қатар тәжік халқының тарихын, мәдениетін, жоғары шеберлігін және ұлттық ерекшелігін қорғау болып табылады.
Фото: «Худжанд бекінісі» тарихи-мәдени кешені