Душанбе, 15-июнь – Karavan Info маалымат агенттиги. Самаркандда Глобалдык экологиялык фонддун (ГЭФ) сегизинчи Ассамблеясынын алкагында Борбордук Азия өлкөлөрү жалпы аймактык экологиялык күн тартибин түзүү багытында маанилүү кадам ташташты.
Жогорку деңгээлдеги эл аралык жолугушуунун негизги жыйынтыгы катары Өзбекстан, Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан жана Түркмөнстандын тоо экосистемаларын туруктуу башкаруу жаатындагы аракеттерди координациялоо боюнча биргелешкен кызыкдарлык билдирүүсүнө кол коюлушу болду.
Борбордук Азия үчүн экология көптөн бери бир гана айлана-чөйрөнү коргоо маселеси болбой калган. Ал азыр суу, айыл чарбасы, энергетика, туризм, азык-түлүк коопсуздугу жана бүтүндөй аймактардын туруктуулугун камтыйт.
Памир жана Тянь-Шань тоо кыркалары ири чек ара дарыяларын азыктандырат жана алардын бузулушу миллиондогон адамдарга түздөн-түз таасирин тийгизет. Региондун тоо экосистемалары ак илбирстердин, аркарлардын жана сайгактардын гана жашоо чөйрөсү эмес; алар бүткүл Борбордук Азиянын табигый негизин түзөт.
Жолугушууда климаттын өзгөрүшү, топурактын эрозиясы, табигый жашоо чөйрөлөрүнүн кыскарышы жана адамдар менен жапайы жаратылыштын чыр-чатактарынын көбөйүшү жеке улуттук чараларды эмес, координацияланган аймактык стратегияны талап кылаары баса белгиленди.
Кол коюлган документ азырынча толук кандуу эл аралык келишим эмес, бирок ал өлкөлөрдүн биргелешип аракет кылууга саясий даярдыгын билдирет. Бул өзгөчө экологиялык маселелер улуттук чек аралардан ашып кеткен шартта маанилүү.
Эмне кылуу пландалууда:
- Чек ара аралык экологиялык коридорлорду — сейрек кездешүүчү жаныбарлардын түрлөрү миграцияланган жана экосистемалык байланыш сакталган аймактарды коргоо.
- Жергиликтүү коомчулуктар үчүн экономикалык мүмкүнчүлүктөр менен бирге жаратылышка болгон басымды азайтуу үчүн тоолуу аймактардагы калктын туруктуу жашоо образын өнүктүрүү.
- Экосистемалардын абалы, биологиялык ар түрдүүлүк жана климаттык тобокелдиктер боюнча маалымат алмашуу үчүн бирдиктүү мониторинг системаларын түзүү.
- Глобалдык экологиялык фонддун долбоорлорун колдоонун жаңы цикли болгон GEF-9 үчүн каржылоону тартуу.
Тажикстан үчүн тоо экосистемалары стратегиялык мааниге ээ. Өлкө аймактагы эң ири мөңгү ресурстарынын бирине ээ жана Борбордук Азиянын суу балансын калыптандырууда маанилүү ролду ойнойт. Ошондуктан, Дүйшөмбүнүн мындай демилгелерге катышуусу анын аймактык экологиялык дипломатиянын борбору катары позициясын бекемдейт.
Иш-чарага аймактык өлкөлөрдүн жогорку даражалуу өкүлдөрү жана БУУнун башкы катчысынын орун басары Маркос Нето катышты. Бул эл аралык уюмдар Борбордук Азияны бирдиктүү экологиялык мейкиндик катары карай тургандыгын көрсөтүп турат, мында экологиялык туруктуулук аймактын туруктуулугу жана өнүгүшү менен түздөн-түз байланыштуу.
Борбордук Азия максаттуу экологиялык долбоорлордон акырындык менен экологиялык башкаруунун жалпы аймактык моделин иштеп чыгууга өтүүдө. Эгерде жарыяланган келишимдер ишке ашырылса, аймак өзүнүн уникалдуу жаратылыш чөйрөсүн жакшыраак коргоп гана тим болбостон, экологиялык кызматташтыкты туруктуу өнүгүүнүн жана мамлекеттер ортосундагы өз ара ишенимдин факторуна айландыра алат.
СҮРӨТ: Глобалдык айлана-чөйрөнү коргоо фонду (ГЭФ)