Душанбе, 2026-жылдын 1-майы – Karavan Info маалымат агенттиги. 30-апрелде Душанбеде "Борбордук Азиянын коопсуздук архитектурасы: заманбап чакырыктар, коркунучтар жана стратегиялык мүмкүнчүлүктөр" аттуу Борбордук Азия коопсуздук форуму ачылды.
Талкуу учурдагы аймактык коопсуздук күн тартибинде гана эмес, ошондой эле салттуу эрежелер барган сайын сыналып жаткан тез өзгөрүп жаткан эл аралык чөйрөгө Борбордук Азия мамлекеттери кандай жооп кайтарышы керек деген кеңири суроого да багытталган.
Форумду Тажикстан Республикасынын Президентинин алдындагы Стратегиялык изилдөөлөр борбору Конрад Аденауэр атындагы Фонддун Борбордук Азия боюнча аймактык кеңсеси менен биргеликте демилгелеген. Иш-чаранын форматы коопсуздук маселелери аскердик-саясий жактан гана эмес, экономика, транспорт, социалдык туруктуулук жана трансрегионалдык кызматташтыкты эске алуу менен дисциплиналар аралык контекстте да барган сайын көбүрөөк каралып жатканын көрсөтүп турат.
Форумга Борбордук Азия өлкөлөрүнүн аналитикалык жана изилдөө борборлорунун, эл аралык уюмдардын, эксперттик коомчулуктун жана дипломатиялык миссиялардын өкүлдөрү катышууда. Катышуучулардын мындай курамы бул расмий пикир алмашуу эмес, бүтүндөй аймакка таасир этүүчү коркунучтарды комплекстүү түрдө түшүнүү аракети экенин баса белгилейт.
Форумдун уюштуруучулары эл аралык укуктун жалпыга таанылган ченемдери жана глобалдык саясаттын постулаттары жоголуп бараткандыктан, Борбордук Азия бир эле учурда жаңы кыйынчылыктарга жана жаңы стратегиялык мүмкүнчүлүктөргө туш болуп жатканын баса белгилешет. Региондун мамлекеттери үчүн бул реалдуу ресурстар менен потенциалдуу тобокелдиктердин ортосундагы назик балансты табуу, салттуу өнөктөштөр менен туруктуу кызматташтыкты сактоо менен проактивдүү тышкы саясат жүргүзүү дегенди билдирет.
Региондор аралык кызматташтыкты бекемдөө дагы эле маанилүү багыт бойдон калууда. Чынында эле, ал тышкы соккуларга болгон аялуулугун азайтууда жана коопсуздук маселелеринде аймактын көз карандысыздыгын жогорулатууда негизги фактор болуп калышы мүмкүн. Ушул жагдайда, соода жолдорунан баштап логистикалык байланыштарга жана экономикалык өз ара аракеттенүүнүн жаңы формаларына чейин трансрегиондук мүмкүнчүлүктөрдү пайдалануу барган сайын маанилүү болуп баратат.
Форумдун максаты – Борбордук Азиядагы коопсуздуктун учурдагы маселелерин талкуулоо жана алардын жакынкы келечектеги келечеги боюнча пикир алмашуу. Азыркы шартта мындай форумдар өзгөчө маанилүү, анткени алар улуттук мамилелерди салыштырууга, жалпы тобокелдиктерди аныктоого жана кызматташуунун потенциалдуу багыттарын аныктоого мүмкүндүк берет.
Форум төрт тематикалык сессияга бөлүнгөн. Биринчиси, "Борбордук Азиянын коопсуздугу үчүн аймактык ички чакырыктар жана мүмкүнчүлүктөр", аймактын өзүндө пайда болгон конкреттүү тобокелдиктерге, коркунучтарга жана мүмкүнчүлүктөргө багытталган. Экинчиси, "Борбордук Азиянын коопсуздугу үчүн аймактык аралык чакырыктар жана мүмкүнчүлүктөр", тышкы факторлордун жана чектеш мейкиндиктердин жалпы коопсуздукка тийгизген таасирин карайт.
Үчүнчү сессия, "Борбордук Азияда коопсуздукту камсыз кылуунун социалдык-экономикалык жана транспорттук-транзиттик аспектилери", талкууну коопсуздукту классикалык түшүнүүдөн тышкары алып барат. Анда соода кызматташтыгы, экономикалык коопсуздуктагы жаңы тенденциялар, транспорттук-транзиттик долбоорлорду ишке ашыруу жана алардын аймактын туруктуулугуна тийгизген таасири, ошондой эле көп учурда туруксуздуктун жашыруун, бирок өтө сезимтал факторуна айланган социалдык тобокелдиктер каралат.
Төртүнчү сессия "Жакынкы келечекте Борбордук Азия үчүн мүмкүн болгон кыйынчылыктар жана стратегиялык мүмкүнчүлүктөр" деп аталып, келечекке багытталган. Катышуучулар тышкы державалардын ортосундагы атаандаштыкты жана кызматташтыкты эске алуу менен, аймактагы мамлекеттер жакынкы келечекте туш болушу мүмкүн болгон тобокелдиктерди, коркунучтарды жана стратегиялык мүмкүнчүлүктөрдү талкуулашат.
Ошентип, Душанбедеги форум маанилүү тенденцияны чагылдырат: Борбордук Азиянын коопсуздугу барган сайын бийликтин тар маселеси катары эмес, саясатты, экономиканы, транспортту, социалдык туруктуулукту жана дипломатияны чырмалышкан татаал система катары кабыл алынууда. Эгерде аймак чындап эле өзүнүн туруктуулугун чыңдоого жана узак мөөнөттүү туруктуулук архитектурасын курууга умтулса, бул ыкма бүгүнкү күндө эң актуалдуу болуп көрүнөт.
Сүрөт: Тажикстан Республикасынын Президентинин алдындагы Стратегиялык изилдөөлөр борбору