Душанбе, 2026-жылдын 6-августу — Karavan Info маалымат агенттиги. 5-августта М.Назаршоев атындагы Хорог мамлекеттик университетинде "Криосфералык тобокелдиктерди түшүнүү: мөңгүлөрдөн жана мөңгү көлдөрүнөн түбөлүк тоңго чейин" аттуу эл аралык жайкы мектеп ачылды. Билим берүү долбоору Криосфералык илим боюнча эл аралык он жылдыкка (2025–2034) дал келип, Тажикстандын көз карандысыздыгынын 35 жылдыгына арналды.
Жайкы мектеп Тажикстан Республикасында суу ресурстарын сактоого, климаттын өзгөрүшүн изилдөөгө жана айлана-чөйрөнү коргоо жаатында илимий кызматташтыкты бекемдөөгө багытталган эл аралык экологиялык демилгелердин ырааттуу ишке ашырылышын чагылдырат. Бул долбоор Тажикстан Республикасынын Президенти Эмомали Рахмон тарабынан демилгеленген, мөңгүлөрдү коргоого жана суу ресурстарын туруктуу башкарууга артыкчылык берген глобалдык күн тартибинин контекстинде өзгөчө маанилүү.
Мектеп Тажикстандын, Казакстандын, Кыргызстандын, Өзбекстандын, Пакистандын жана башка өлкөлөрдүн алдыңкы университеттеринин жана изилдөө институттарынын жаш окумуштууларын, ошондой эле бакалавриат, магистратура жана аспирант студенттерин бириктирет. Катышуучулардын эл аралык мүнөзү илимий тажрыйба алмашуу, академиялык байланыштарды өнүктүрүү жана криосфералык изилдөөчүлөрдүн аймактык кесиптик коомчулугун түзүү үчүн жагымдуу шарттарды түзөт.
Он күндүк жайкы мектеп программасы фундаменталдык теориялык окутууну практикалык изилдөөлөр менен айкалыштырат. Окуу курсуна алдыңкы окумуштуулардын лекциялары, атайын семинарлар жана мөңгүлөрдү мониторингдөө, мөңгү көлдөрүн мониторингдөө, түбөлүк тоңду мониторингдөө жана климаттык тобокелдиктерди баалоо боюнча тематикалык талкуулар кирет. Программанын олуттуу бөлүгү талаа иштерине жана Памирдеги уникалдуу жаратылыш жайларына илимий-билим берүү экспедицияларына арналган, анда катышуучулар түздөн-түз бийик тоолуу аймактарда байкоо жүргүзүүнүн жана илимий маалыматтарды чогултуунун заманбап ыкмалары менен тааныштырылат.
Уюштуруучулар бул окутуу форматы жаш изилдөөчүлөрдүн арасында практикалык көндүмдөрдү өнүктүрүүгө жана жер илимдери, гидрология жана климатология тармактарында эл аралык кызматташтыкты бекемдөөгө өбөлгө түзөрүн белгилешет.
Хорогдо Эл аралык жайкы мектептин өткөрүлүшү Тажикстандын криосфераны жана бийик тоолуу экосистемаларды изилдөө боюнча алдыңкы аймактык борборлордун бири катары өсүп жаткан ролун тастыктайт.
Борбордук Азиянын мөңгүлөрүнүн олуттуу бөлүгү жайгашкан Памир тоолору климаттын өзгөрүш процесстерин жана алардын аймактын суу ресурстарына тийгизген таасирин изилдөө үчүн уникалдуу жаратылыш лабораториясына айланууда.
Мөңгүлөрдү мониторингдөөнүн заманбап ыкмаларын колдоно алган, мөңгү көлдөрүнүн жарылуу коркунучун алдын ала айта алган жана түбөлүк тоңдун деградациясынын кесепеттерин баалай алган жаңы муундагы окумуштууларды даярдоо Тажикстан үчүн гана эмес, бүткүл Борбордук жана Түштүк Азия үчүн стратегиялык мааниге ээ.
Мындай билим берүү демилгелери илим дипломатиясын чыңдоого, эл аралык кызматташтыкты кеңейтүүгө жана Тажикстан Республикасы тарабынан демилгеленген глобалдык климаттык күн тартибин ишке ашырууга салым кошот.
Сүрөт: М. Назаршоев атындагы Хорог мамлекеттик университети