Душанбе, 08 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар соли 2026 мақомоти Тоҷикистон ният доранд яке аз баландтарин суръатҳои рушди иқтисодиро дар минтақа нигоҳ доранд. Ин раванд бояд бар пояи сармоягузорӣ, энергетика, содироти тилло ва маблағҳои интиқолии муҳоҷирони меҳнатӣ идома ёбад.
Чунин самт дар паёми охирини Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба парлумони кишвар таъкид шуд ва дар асл, идомаи модели рушдро нишон медиҳад, ки дар он афзоиши босуръат бо вобастагии баланд аз омилҳои берунӣ ҳамроҳ аст.
Президент дар назди иқтисоди миллӣ ҳадаф гузошт, ки на танҳо суръати рушд нигоҳ дошта шавад, балки он аз 8 дарсад поин наравад. Ин меъёр ҳамзамон нишонаи эътимоди сиёсиву иқтисодии роҳбарияти кишвар ва дарки он аст, ки манбаъҳои пешини афзоиш маҳдуданд ва барои таҳкими онҳо бояд такондиҳандаҳои нав ҷорӣ шаванд.
Ба гуфтаи сарвари давлат, дар даҳ соли охир маҷмӯи маҳсулоти дохилии Тоҷикистон 3,4 маротиба афзоиш ёфта, суръати миёнаи солонаи рушди иқтисод 7,6 дарсадро ташкил додааст. Танҳо дар соли 2025 иқтисоди кишвар 8,4 дарсад рушд кардааст. Дар чунин шароит, ҳадафи соли 2026 ҳамчун идомаи сиёсати индустрикунонӣ, рушди устувор ва беҳтар кардани сатҳи зиндагии аҳолӣ матраҳ мешавад.
Дар паёми президентӣ ҳамчун самтҳои афзалиятноки соли 2026 индустрикунонӣ, ҷалби сармоягузории хориҷӣ, рушди энергетика ва инфрасохтор, инчунин ҷорӣ кардани технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ ном бурда шуданд. Ҳадаф аз ин самтҳо тавсеаи пояи истеҳсолӣ, навсозии иқтисод ва баланд бардоштани омодагии технологӣ мебошад.
Таваҷҷуҳи ҷудогона ба дастгирии бахши хусусӣ ва ҳавасмандсозии истеҳсолоти содиротӣ равона шудааст. Ин ду омил дар шароити кунунӣ метавонанд ба такони асосии рушди иқтисодӣ табдил ёбанд. Зеро иқтисоди Тоҷикистон ҳанӯз ҳам ба омилҳои берунӣ, аз ҷумла ба нархи ашёи хом ва тағйироти сиёсати муҳоҷират, сахт вобаста мемонад. Бинобар ин, такя ба соҳибкории хусусӣ ва истеҳсолоти содиротӣ метавонад на танҳо манбаи афзоиш, балки воситаи коҳиши осебпазирӣ низ бошад.
Арзёбиҳои ташкилотҳои молиявии байналмилалӣ дар маҷмӯъ тасдиқ мекунанд, ки Тоҷикистон дар қатори кишварҳои пешсафи рушди иқтисодӣ дар Осиёи Марказӣ боқӣ мемонад, аммо ҳамаи онҳо ба хатарҳо низ ишора мекунанд.
Бонки Авруосиёии Рушд афзоиши иқтисоди Тоҷикистонро дар соли 2026 дар сатҳи 8,1 дарсад пешбинӣ мекунад. Ба назари таҳлилгарони бонк, омилҳои асосии рушд энергетика, саноати коркард, содироти металлҳои қиматбаҳо ва интиқоли устувори маблағҳои муҳоҷирон мебошанд. Бо вуҷуди ин, дар ин пешгӯӣ вобастагӣ аз омилҳои беруна ва зарурати диверсификатсияи иқтисод таъкид шудааст.
Бонки Ҷаҳонӣ баръакс, суръати бештар мӯътадили рушд — то 5 дарсад дар соли 2026 — ро интизор аст. Ин арзёбӣ бо он шарҳ дода мешавад, ки ҳаҷми интиқоли маблағҳо тадриҷан ба меъёри муътадил бармегардад. Дар айни замон, Бонки Ҷаҳонӣ бар ин назар аст, ки иқтисод аз ҳисоби бахши хизматрасонӣ ва содироти тилло дастгирӣ меёбад ва таваррум дар доираи нишондиҳандаҳои ҳадафӣ боқӣ мемонад.
Бонки Осиёии Рушд (БОР) низ сустшавии нисбии суръати афзоиши иқтисодро пешбинӣ мекунад. Тибқи арзёбии БОР соли 2026 иқтисоди Тоҷикистон метавонад 6,8 дарсад рушд кунад. Ин ҳолат бо коҳиши интиқоли маблағҳо ва суст шудани талаботи дохилӣ вобаста дониста мешавад. Бо вуҷуди ин, таҳлилгарон таъкид мекунанд, ки сохтмон, саноати истихроҷ ва содирот ҳанӯз ҳам муҳаррикҳои асосии рушд боқӣ мемонанд, ҳарчанд ба диверсификатсияи бештар ниёз доранд.
Хазинаи Байналмилалии Асъор рушди иқтисоди Тоҷикистонро дар солҳои охир «таъсирбахш» арзёбӣ мекунад, аммо зарурати ислоҳоти сохториро барои нигоҳ доштани устувории дарозмуддат муҳим медонад. Ба ҳисоби ин ниҳод, афзоиши иқтисодӣ дар соли 2026 тақрибан 7,5 дарсад хоҳад буд. ХБА ба диверсификатсияи иқтисод, беҳтар кардани инфрасохтори иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагӣ таваҷҷуҳи махсус медиҳад.
Бонки Аврупоии Таҷдид ва Рушд низ афзоиши иқтисодро дар сатҳи 5,7 дарсад мебинад. Ба назари ин ниҳод, рушди минбаъда аз нархи баланди тилло, сармоягузорӣ ба инфрасохтор ва идомаи интиқоли маблағҳо вобаста хоҳад буд. Аммо ҳатто дар ин сенарияи нисбатан эҳтиёткорона ҳам хатари коҳиши интиқолҳо ҳамчун яке аз омилҳои асосии таъсиррасон боқӣ мемонад.
Сарфи назар аз манзараи мусбат, шарикони рушд як қатор хатарҳоро барои иқтисоди Тоҷикистон ҷиддӣ мешуморанд.
Пеш аз ҳама, ин вобастагӣ аз омилҳои беруна, аз ҷумла интиқоли маблағҳои муҳоҷирони меҳнатист. Барои кишваре, ки дар он даромади муҳоҷирон ба истеъмол ва талаботи дохилӣ таъсири мустақим мегузорад, ҳар гуна тағйир дар сиёсати муҳоҷират ё бад шудани вазъи иқтисодии кишварҳои қабулкунанда метавонад ба бозори дохилӣ таъсири зуд расонад.
Хатарҳои дувум ба сатҳи пасти диверсификатсияи иқтисод марбутанд. Вобастагии баланд аз ашёи хом ва истихроҷи металлҳо кишварро ба тағйироти нархҳои ҷаҳонӣ ҳассос мегардонад. Яъне, модели кунунии рушд метавонад аз нигоҳи рақамҳо қавӣ бошад, вале аз лиҳози устуворӣ ба шокҳои беруна заъиф монад.
Хавфи сеюм осебпазирии бахши кишоварзӣ дар баробари тағйирёбии иқлим аст. Барои Тоҷикистон, ки кишоварзӣ ҳанӯз ҳам дар шуғл ва амнияти озуқаворӣ нақши муҳим дорад, хушксолӣ, офатҳои табиӣ ва паёмадҳои тағйирёбии иқлим метавонанд монеаи ҷиддӣ барои нигоҳ доштани суръати афзоиш шаванд.
Ба арзёбии таҳлилгарони байналмилалӣ, Тоҷикистон дар солҳои наздик ба панҷ самти асосии рушд ниёз дорад: диверсификатсияи иқтисод, татбиқи лоиҳаҳои бузурги энергетикӣ, навсозии инфрасохтор, ҳавасмандсозии сармоягузории хусусӣ ва рушди сармояи инсонӣ.
Ҷои махсус дар ин раванд ба Неругоҳи барқи обии «Роғун» тааллуқ дорад. Ин лоиҳа танҳо энергетикӣ нест, балки стратегӣ низ шуморида мешавад, зеро он метавонад истиқлолияти энергетикии кишварро тақвият бахшад ва барои рушди саноат имкониятҳои нав фароҳам оварад.
Ҳамзамон, сармоягузорӣ ба инфрасохтори нақлиётӣ ва энергетикӣ низ аҳамияти калидӣ дорад. Бе чунин сармоягузорӣ сухан гуфтан дар бораи тавсеаи истеҳсолот, афзоиши шуғл ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисод мушкил аст.
Дар дарозмуддат, ба маориф, тандурустӣ ва омӯзиши касбӣ таваҷҷуҳ додан аз сармоягузорӣ ба роҳу неругоҳ камтар муҳим нест. Иқтисоди ба рушд нигаронидашуда ногузир ба сифати қувваи корӣ вобаста аст. Аз ин рӯ, сармояи инсонӣ ба яке аз захираҳои асосии пешрафт табдил меёбад.
Пешгӯиҳо барои кишварҳои Осиёи Марказӣ нишон медиҳанд, ки минтақа дар маҷмӯъ ҳаракати мусбати иқтисодиро нигоҳ медорад, аммо суръати рушд дар кишварҳо яксон нест.
Тибқи маълумоти мақомоти миллии омори кишварҳои минтақа (оид ба Туркманистон — маълумоти ХБА), баландтарин суръати рушдро дар соли 2025 иқтисоди Қирғизистон (11,1%) нишон дод, дар ҳоле ки пасттарин нишондиҳанда ба иқтисоди Туркманистон (2,3%) рост меояд.
Тоҷикистон бо нишондиҳандаи 8,4% мақоми дуюмро ишғол намуда, аз Ӯзбекистон (7,7%) ва Қазоқистон (6,5%) пеш гузаштааст. Аз рӯи ҳаҷми иқтисод ва ММД ба ҳар сари аҳолӣ Тоҷикистон дар минтақа дар ҷойи охирин қарор дорад.
Иқтисоди бузургтарин ҳамоно Қазоқистон боқӣ мемонад (300 млрд доллар). Баъди он Ӯзбекистон (152,5 млрд доллар) ва Туркманистон (72,1 млрд доллар) ҷойгир шудаанд. Қирғизистон (22,6 млрд доллар) ва Тоҷикистон (19 млрд доллар) ҷадвали ниҳоиро ҷамъбаст мекунанд.
Дар Қазоқистон афзоиши ММД дар соли 2026 дар сатҳи 5,5 дарсад пешбинӣ шуда, дар соли 2027 то 4,5 дарсад суст мешавад. Сабабҳо — муътадил шудани истихроҷи нафт, коҳиши нархи ҷаҳонии карбогидридҳо ва заъиф шудани даромадҳои содиротӣ мебошанд.
Қирғизистон, ба гуфтаи таҳлилгарон, пешсафи минтақа хоҳад буд. Дар соли 2026 афзоиши иқтисоди ин кишвар 9,3 дарсад пешбинӣ шудааст. Ин натиҷа аз ҳисоби талаботи дохилӣ, қарздиҳии истеъмолӣ, интиқоли маблағҳо ва фаъол будани сармоягузории давлатӣ ба инфрасохтор таъмин мешавад.
Дар Ӯзбекистон дар соли 2026 афзоиши иқтисод дар сатҳи 6,8 дарсад пешбинӣ мешавад, ки дар солҳои минбаъда тадриҷан коҳиш меёбад. Иқтисоди кишвар ба талаботи дохилӣ, сармоягузорӣ, тиҷорати хориҷӣ ва ислоҳоти сохторӣ такя хоҳад кард.
Туркманистон аз лиҳози пешгӯиҳо боз ҳам гуногунарзиш аст: ХБА афзоиши 2,3 дарсадӣ, БАТР 6,3 дарсадӣ, ва СММ 6 дарсадиро пешбинӣ мекунанд. Ин тафовутҳо аз арзёбиҳои гуногуни соҳаҳои энергетика, сохтмон ва кишоварзӣ сарчашма мегиранд.
Иқтисоди Тоҷикистон соли 2026-ро бо интизориҳои баланд ва ҳамзамон бо хатарҳои ҷиддӣ оғоз мекунад. Ҳукумат ба сармоягузорӣ, энергетика, содирот ва навсозии рақамӣ такя дорад ва умедвор аст, ки суръати афзоишро аз 8 дарсад поин наорад. Ташкилотҳои байналмилалӣ ин равандро эътироф мекунанд, вале ҳушдор медиҳанд: бе диверсификатсия, ислоҳоти сохторӣ ва коҳиши вобастагӣ аз омилҳои беруна ин рушд метавонад осебпазир боқӣ монад.
Аз ин рӯ, саволи асосии соли 2026 барои Тоҷикистон на танҳо нигоҳ доштани рақамҳои баланд, балки табдил додани афзоиши миқдорӣ ба модели устувор, мутавозин ва иҷтимоӣ мебошад.
АКС: eurasianstar.com