Душанбе, 23 июл, – АИ «Корвон Иттилоот». Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон натиҷаҳои Тадқиқоти қувваи корӣ барои соли 2025-ро нашр намуд, ки вазъи кунунии бозори меҳнати кишвар ва тамоюлҳои дарозмуддати вобаста ба рушди демографӣ, шуғли ҷавонон ва нобаробарии гендериро инъикос менамояд.

Яке аз натиҷаҳои асосии тадқиқот шумораи зиёди ҷавонони гурӯҳи NEET (онҳое, ки кор намекунанд, таҳсил намекунанд ва ба омӯзиши касбӣ фаро гирифта нашудаанд) мебошад. Тибқи маълумоти оморӣ, ба ин гурӯҳ 712,9 ҳазор нафар ҷавонони синни 15–29 сола дохил мешаванд, ки 28,4 фоиз-и ҳамаи ҷавонони ҳамин синну солро ташкил медиҳад.

Таркиби гендерии ин нишондиҳанда нигаронкунанда мебошад. Аз шумораи умумии ҷавонони гурӯҳи NEET 554,3 ҳазор нафар, ё 77,8 фоиз, занон мебошанд, дар ҳоле ки шумораи мардон 158,6 ҳазор нафар аст.

Тибқи тадқиқот, 45 фоиз занони синни 15–29 сола аз ҷиҳати иқтисодӣ ғайрифаъол мебошанд. Дар байни мардон ин нишондиҳанда ҳамагӣ 12,4 фоиз аст. Баландтарин сатҳи ғайрифаъолии иқтисодӣ миёни занони синни 20–24 сола (64%) ва 25–29 сола (55,7%) ба қайд гирифта шудааст, ки аз мавҷудияти монеаҳои ҷиддӣ барои иштироки пурраи занон дар иқтисодиёт шаҳодат медиҳад.

Аз рӯи минтақаҳо ҳиссаи баландтарини ҷавонони гурӯҳи NEET дар ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ — 31 фоиз сабт шудааст. Баъдан вилояти Хатлон — 29 фоиз, вилояти Суғд — 28 фоиз, шаҳри Душанбе — 24 фоиз қарор доранд. Пасттарин нишондиҳанда дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон — 16,3 фоиз мебошад. Дар деҳот ҳиссаи чунин ҷавонон 29,2 фоиз буда, аз сатҳи шаҳрҳо (26,4 фоиз) бештар аст.

Тадқиқот инчунин фарқияти назарраси гендериро дар бозори меҳнат нишон медиҳад. Ба ҳайати қувваи корӣ 57,1 фоиз мардон ва танҳо 30,9 фоиз занон дохил мешаванд. Сатҳи шуғл миёни мардон 54,1 фоиз, миёни занон 28,3 фоиз буда, сатҳи бекорӣ мутаносибан 5,2 ва 8,5 фоиз-ро ташкил медиҳад.

Дар ду даҳсолаи охир иштироки занон дар иқтисодиёт коҳиш ёфтааст. Агар соли 2004 ҳиссаи онҳо дар шумораи умумии аҳолии машғули кор 46,6 фоиз бошад, соли 2025 ин нишондиҳанда то 34,6 фоиз поин рафтааст. Ҳиссаи мардон бошад аз 53,4 то 65,4 фоиз афзоиш ёфтааст.

Аз рӯи сохтори соҳавӣ 55,7 фоиз занони машғули кор дар соҳаи кишоварзӣ, 12,5 фоиз дар соҳаи маориф ва 7,6 фоиз дар тандурустӣ фаъолият мекунанд. Дар байни мардон 32,3 фоиз дар бахши аграрӣ, 12,4 фоиз дар сохтмон ва 8,9 фоиз-ӣ дар савдо ва нақлиёт машғул мебошанд.

Рушди демографӣ низ ба бозори меҳнат таъсири назаррас расонидааст. Дар солҳои 2004–2025 шумораи аҳолии синни 15–75 сола 72,6 фоиз афзоиш ёфта, аз 3,98 миллион то 6,87 миллион нафар расидааст. Дар ҳамин давра шумораи аҳолии машғули кор ҳамагӣ 32,5 фоиз зиёд шуда, аз 2,13 миллион то 2,83 миллион нафар расидааст. Дар натиҷа сатҳи иштироки аҳолӣ дар қувваи корӣ аз 58,6 фоиз то 43,9 фоиз коҳиш ёфта, сатҳи умумии шуғл 41,2 фоиз-ро ташкил додааст.

Тибқи маълумоти тадқиқот, шумораи расмии бекорон 191,2 ҳазор нафар буда, сатҳи бекорӣ 6,3 фоиз-ро ташкил медиҳад. Дар байни ҷавонони 15–19 сола ин нишондиҳанда 21,4 фоиз, дар гурӯҳи 20–24 сола бошад 11,6 фоиз мебошад.

Баландтарин сатҳи бекорӣ дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон — 8,6 фоиз сабт шудааст. Нишондиҳандаи баландтарини истифода нашудани иқтидори қувваи корӣ дар ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ — 14,5 фоиз ба қайд гирифта шудааст.

Ҳоло 40,4 фоиз аҳолии машғули кор дар соҳаҳои кишоварзӣ ва хоҷагии ҷангал фаъолият доранд. Ҳамзамон, берун аз бахши аграрӣ 25,8 фоиз, ё 435,4 ҳазор нафар, дар бахши ғайрирасмии иқтисодиёт фаъолият мекунанд. Баландтарин сатҳи шуғли ғайрирасмӣ дар вилояти Хатлон — 34,6 фоиз мебошад.

Натиҷаҳои тадқиқот нишон медиҳанд, ки бозори меҳнати Тоҷикистон зери фишори афзояндаи рушди демографӣ қарор дорад. Афзоиши аҳолии қобили меҳнат аз суръати таъсиси ҷойҳои нави корӣ пеш гузашта, ба бозори меҳнат фишори иловагӣ меорад.

Ин масъала махсусан миёни ҷавонон ва занон, бахусус дар деҳот, бештар эҳсос мешавад. Барои таъмини рушди устувори иқтисодӣ зарур аст, ки низоми таҳсилоти касбӣ такмил дода шуда, ҷойҳои нави кори истеҳсолӣ таъсис ёбанд, шуғли ғайрирасмӣ коҳиш дода шавад ва имкониятҳои иқтисодии занон тавассути соҳибкорӣ ва бахшҳои сермаҳсул густариш ёбанд.

АКС: Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон/азия+