Душанбе, 09 июн, – АИ «Корвон Иттилоот». Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор қабул намуд, ки номи пиряхи Ванҷях ба Пиряхи Тоҷикистон иваз карда шавад. Қарори дахлдор 3 июни соли 2026 ба имзо расида, ҳамчун як қадами муҳими рамзӣ дар роҳи таҳкими ҷойгоҳи байналмилалии Тоҷикистон ҳамчун яке аз кишварҳои калидии соҳиби захираҳои обии Осиёи Марказӣ арзёбӣ мегардад.
Пиряхи Тоҷикистон, ки то ин вақт бо номи Ванҷях маъруф буд, бузургтарин пирях на танҳо дар ҷумҳурӣ, балки дар тамоми ҷаҳон берун аз минтақаҳои қутбӣ ба ҳисоб меравад. Дарозии он 77 километр ва масоҳаташ тақрибан 700 километри мураббаъро ташкил медиҳад. Аз рӯйи ҳаҷм ва андоза он бо бузургтарин пиряхҳои қаторкӯҳҳои Қарақорум баробар буда, дар байни пиряхҳои азими қитъаи Авруосиё мавқеи махсус дорад.
Коршиносон таъкид мекунанд, ки сухан танҳо дар бораи як объекти табиии алоҳида намеравад. Пиряхи Тоҷикистон як низоми бузурги пиряхӣ буда, зиёда аз 100 пиряхи хурду бузургро дар бар мегирад. Аз ҳамин сабаб аҳамияти он аз ҳудуди Тоҷикистон фаротар рафта, ба ташаккули захираҳои обии тамоми минтақа таъсири назаррас мерасонад.
Қарори иваз намудани номи бузургтарин пиряхи кишвар дар шароите қабул гардид, ки таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба масъалаҳои ҳифзи пиряхҳо ва тағйирёбии иқлим рӯз ба рӯз афзоиш меёбад. Тоҷикистон солҳои охир дар сатҳи байналмилалӣ ташаббусҳои муҳимро дар самти обу иқлим пешбарӣ намуда, ба яке аз кишварҳои фаъол дар масъалаи ҳифзи захираҳои обӣ ва экосистемаҳои пиряхӣ табдил ёфтааст.
Арзиши илмии Пиряхи Тоҷикистон соли 2025 боз ҳам бештар гардид, вақте ки дар ҳудуди он экспедитсияи бузурги байналмилалӣ дар доираи лоиҳаи RECAP (Research on Climate and Cryosphere in the Pamirs) баргузор шуд. Дар ин таҳқиқот олимон аз Тоҷикистон, Олмон ва Фаронса иштирок намуданд.
Экспедитсия аз 19 июл то 23 августи соли 2025 идома ёфта, ҳадафи асосии он таъсиси низоми муосири мониторинги дарозмуддати тағйирёбии иқлим ва омӯзиши ҳолати криосфераи Помир буд. Вазифаи калидии муҳаққиқон ҷамъоварии маълумоти дақиқ оид ба равандҳои обшавии пиряхҳо ва таъсири онҳо ба захираҳои обии Осиёи Марказӣ ба ҳисоб мерафт.
Кори олимон дар шароити хеле душвори баландкӯҳ анҷом дода шуд. Ҳама таҷҳизоти вазнин бо қувваи инсон ба баландии зиёда аз панҷ ҳазор метр аз сатҳи баҳр интиқол дода шуданд. Бо вуҷуди камбуди оксиген, ҳарорати паст ва релефи мураккаб, гурӯҳи байналмилалӣ тавонист пойгоҳҳои худкори назоратиро насб намояд, ки маълумотро дар вақти воқеӣ ба марказҳои тадқиқотӣ интиқол медиҳанд.
Ба иттилои олимон, бори аввал дар таърих маълумоти ҷамъоваришуда аз Пиряхи Тоҷикистон ба шабакаҳои байналмилалии мониторинги иқлим ворид карда мешавад. Ин иқдом имкон медиҳад, ки пешгӯии равандҳои обшавии пиряхҳо ва арзёбии таъсири онҳо ба ояндаи захираҳои обии минтақа бо дақиқии бештар анҷом дода шавад.
Мутахассисон таъкид мекунанд, ки Пиряхи Тоҷикистон на танҳо объекти нодири илмӣ, балки захираи стратегии табиӣ низ мебошад. Амнияти обии миллионҳо сокини Осиёи Марказӣ, рушди кишоварзӣ, энергетика ва устувории экосистемаҳои минтақа аз вазъи пиряхҳои бузурги Помир вобастагии мустақим дорад.
Номи нави пирях аҳамияти истисноии онро барои кишвар боз ҳам бештар таъкид намуда, нақши Тоҷикистонро ҳамчун яке аз марказҳои муҳими ҷаҳонии ташаккули захираҳои оби тоза муаррифӣ мекунад. Дар шароити тағйирёбии глобалии иқлим ҳифзи пиряхҳо дигар танҳо масъалаи миллӣ нест, балки ба яке аз вазифаҳои муҳими байналмилалӣ барои таъмини ояндаи наслҳои оянда табдил ёфтааст.
Акс: АМИТ «Ховар» / бойгонии экспедитсияи RECAP