Душанбе, 16 март, – АИ «Корвон Иттилоот». 13 март 2025, дар доираи сафари давлатӣ Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба Қирғизистон, Созишномаи давлатӣ дар бораи марзи байни ду кишвар имзо шуд. Ин санад на танҳо расман марзро боз кард, балки нуқтаи оғози барқарорсозии робитаҳои тиҷоратӣ ва иқтисодӣ гардид, ки пас аз низои мусаллаҳонаи соли 2021 халалдор шуда буданд.
Мавзӯи марказии гуфтушунидҳо барқарорсозии савдо ва рушди иқтисодии муштарак буд. Ҷонибҳо як қатор созишномаҳо дар соҳаи саноат, энергетика ва кишоварзӣ имзо карданд. Президенти Тоҷикистон таъкид намуд, ки мақсад афзоиш додани савдои дуҷониба то $500 млн дар солҳои наздик аст, ва раиси Қирғизистон Садыр Ҷапаров муҳимияти фароҳам овардани шароити мусоид барои тиҷорат, тақвияти инфрасохтор ва пайдоиши ҷойҳои нави кориро таъкид кард.
Дар изҳороти муштараки президентҳо зикр гардид, ки ҳамкории иқтисодӣ на танҳо барои афзоиши савдо, балки барои рушди умумии минтақа фоидаовар аст ва имкониятҳои нави соҳибкорон ва сармоягузоронро мекушояд.
Ҳаҷми гардиши тиҷоратии тоҷик-қирғизӣ дар соли 2025 беш аз $33,1 млн буд, қариб 2,7 маротиба зиёдтар аз соли 2024 ($12,2 млн). Содироти Тоҷикистон зиёда аз $8,6 млн буда, аз он ҷумла ангури хӯрокӣ, маҳсулоти пахта ва барқ мебошад. Воридот аз Қирғизистон ба $24,5 млн расид, асосан лигнит, нафт ва маҳсулоти нафтӣ, инчунин маҳсулоти макарон ва маводи бастабандӣ.
Барои муқоиса, соли 2020 гардиши тиҷорат $37 млн буд, аммо соли 2023 пас аз бастани марз ба $11,6 млн коҳиш ёфт. Қисми савдо дар ин давра тавассути қаламравҳои сеюм — Қазоқистон ва Узбекистон — нигоҳ дошта шуд.
Бозорҳои сарҳадӣ, ки аҳолии ду кишвар метавонанд молу маҳсулот фурӯшанд ва харид кунанд (масалан, деҳаи Аркаи вилояти Бодканд ва деҳаи Ҳистеварзи Суғд), ҳанӯз ба кор набаромадаанд, ки ин маҳдудиятҳоро дар савдои маҳаллӣ нигоҳ медорад.
Бастани марз зарба ба ҷараёнҳои транзитӣ, махсусан барои молҳо аз Чин ва Қазоқистон, зад. Пас аз имзои созишнома гузаргоҳҳои «Кизил-Бел — Ғулистон» ва «Қайрағоч — Маданият», ки тақрибан чор сол баста буданд, боз шуданд, ки ба баргардонидани ҷараёнҳои борбарӣ ба масирҳои пештара кӯмак кард. Садыр Ҷапаров таъкид намуд, ки Қирғизистон омода аст содироти молҳои Тоҷикистонро ба бозорҳои Иттиҳоди иқтисодии Авразия дастгирӣ кунад, ҳамчун коридори транзитии стратегӣ.
Сармоягузориҳои мутақобила то ҳол каманд. Аз соли 2022 ҷорӣ шудани сармоя байни кишварҳо ба қайд гирифта нашудааст. Пештар, соли 2021, ҳаҷми сармоягузории Қирғизистон ба иқтисоди Тоҷикистон тақрибан $550 ҳазор буд, аз он ҷумла $390 ҳазор сармоягузории мустақим, ва то охири сол сармоягузориҳо ба $2,2 млн расиданд. Донишномаи сармоягузории соҳибкорони тоҷик дар иқтисоди Қирғизистон дар манбаъҳои кушода дастрас нест.
Ҳарчанд савдо афзоиш ёфтааст, ҳаҷми ҷории гардиши тиҷорат ҳанӯз аз ҳадафи $500 млн хеле поён аст. Барои расидан ба ин ҳадаф зарур аст: рушди инфрасохтори нақлиёт, оғоз кардани лоиҳаҳои муштараки иқтисодӣ ва васеъ кардани савдои сарҳадӣ.
Мушовирон таъкид мекунанд, ки дар шароити сиёсӣ устувор ва барқарорсозии роҳҳои логистикӣ гардиши тиҷорат метавонад тадриҷан афзояд. Аммо ҳамгироии стратегӣ дар иқтисод ба қадамҳои амиқ ва ташаббусҳои мувофиқ ниёз дорад.
Хулоса: боз шудани марз қадами муҳими сиёсӣ буд, ки яке аз монеаҳои асосии савдоро бардошт. Аммо афзоиши ҷиддии иқтисодӣ талаб мекунад ҳамгироии амиқтари иқтисодӣ, рушди инфрасохтор ва муттаҳидсозии бозорҳои ду кишвар.
Акс: коллаж Asia-Plus