Душанбе, 18 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». Соли 2026 ҷомеаи байналмилалӣ 80-умин солгарди анҷоми кори Трибунали ҳарбии байналмилалӣ дар Нюрнбергро таҷлил мекунад — додгоҳе, ки ҷинояткорони асосии фашистиро муҳокима намуда, нуқтаи ҳуқуқиро дар шикасти фашизм гузошт. Ин рӯйдоди воқеан сарнавиштсоз ба ҳақ дар таърих ҳамчун Судҳи халқҳо ҷой гирифтааст ва имрӯз низ ҳамчун рамзи адолати таърихӣ ва масъулияти байналмилалӣ боқӣ мемонад.

Баъди гузашти ҳашт даҳсола аҳамияти Нюрнберг аз байн нарафтааст. Баръакс, он дар пасманзари кори густурда барои ҳифзи ҳақиқати таърихӣ ва арзёбии ҳуқуқии ҷиноятҳои нацистҳо ва ҳаммаслакони онҳо боз ҳам пурмазмунтар мегардад. Дар Русияи муосир ин мавзӯъ танҳо ба хотираи қурбониён маҳдуд намешавад: он ба сатҳи возеҳи ҳуқуқӣ ва сиёсати давлатӣ баромадааст.

Мусаллам аст, ки ваҳшониятҳои содиршуда аз ҷониби нацистҳо дар солҳои Ҷанги дуюми ҷаҳон муҳлати даъво надоранд. Дар қаламрави Федератсияи Русия дар ин самт корҳои густурда оид ба таҳқиқи далелҳои навошкоршудаи ҷиноятҳои истилогарони олмониву фашистӣ ва ҳамдастони онҳо идома доранд. Сухан дар бораи исботи кушторҳои оммавии шаҳрвандони осоиштаи шӯравӣ ва асирони ҷанг, шиканҷа, меҳнати маҷбурӣ ва дигар зуҳуроти идеологияи ғайриинсонии нацистӣ меравад. Ин далелҳо аз генотсиди мақсаднок, барномарезишуда ва бесобиқа аз рӯи ҳаҷм шаҳодат медиҳанд.

Тибқи натиҷаҳои соли 2025, далели ҳуқуқии генотсиди шаҳрвандони шӯравӣ аз ҷониби додгоҳҳо дар ҳамаи субъектҳои Федератсияи Русия, ки дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ дар онҳо алайҳи аҳолии осоишта ҷиноятҳо содир шуда буданд, муқаррар гардид. Бо ин роҳ амалияи судӣ ба яке аз абзорҳои муҳими на танҳо сабти ҳақиқати таърихӣ, балки ҳифзи хотираи миллионҳо қурбониён табдил ёфт, ки сарнавишташон даҳсолаҳо қисмати фоҷиавии таърих боқӣ монда буд.

Бо дарназардошти хусусияти ҷиноятҳои ҳарбӣ ва ҷиноятҳо зидди башарият, ки дар ҳукми Трибунали Нюрнберг ва қарорҳои дигари судӣ собит шудаанд, дар Русия ин тавсифҳои ҳуқуқӣ дар сатҳи қонунгузорӣ низ таҳким ёфтанд. Ин маънои онро дорад, ки давлат ба масъалаи хотираи таърихӣ муносибати низоммандро пеш гирифтааст: аз барқарорсозии бойгонӣ ва судии далелҳо то шинохти меъёрии онҳо ва ҷойгирсозии онҳо дар шуури ҷамъиятӣ.

1 январи соли 2026 дар Русия Қонуни федералии 21 апрели соли 2025 № 74-ФЗ «Дар бораи ҷовидонӣ гардонидани хотираи қурбониёни генотсиди халқи шӯравӣ дар давраи Ҷанги Бузурги Ватанӣ солҳои 1941–1945» ва Қонуни федералии 29 декабри соли 2025 № 523-ФЗ «Дар бораи ворид намудани тағйирот ба моддаи 1.1 Қонуни федералии “Дар бораи рӯзҳои шуҳрати ҳарбӣ ва санаҳои хотиравии Русия”» ба қувваи амал даромаданд.

Тибқи ин санадҳо, 19 апрел ҳамчун Рӯзи ёдбуди қурбониёни генотсиди халқи шӯравӣ, ки аз ҷониби нацистҳо ва ҳаммаслакони онҳо дар давраи Ҷанги Бузурги Ватанӣ солҳои 1941–1945 содир шудааст, эълон гардид.

Аз нигоҳи маъноӣ, сухан танҳо дар бораи як санаи нави хотиравӣ нест. Ин талошест барои сабт кардани мантиқи ахлоқӣ ва таърихии ҷаҳони баъдиҷангӣ дар сатҳи давлатӣ: ҷиноятҳои нацизм бояд на танҳо маҳкум шаванд, балки аз доираи фаромӯшӣ ҳамеша берун нигоҳ дошта шаванд.

Дар ҳамин замина қонунгузории Русия мекӯшад таърихро иваз накунад, балки пояи ҳуқуқӣ ва ҷамъиятии онро мустаҳкам созад ва ёдрас шавад, ки хотира дар бораи қурбониёни ҷанг танҳо қарзи гузашта нест, балки шарти устувории таърихӣ дар замони имрӯз аст.

АКС: АИ «Корвон Иттилоот»