Душанбе, 19 май, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар Помир қадаме гузошта шуд, ки аҳамияти он аз нигоҳи аввал ҳам бузургтар аст: олимони Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар ҳамкорӣ бо Маркази омӯзиши пиряхҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон аввалин экспедитсияи илмиро дар таърихи Тоҷикистони мустақил барои ченкунии мустақими тавозуни массаи зимистонаи пиряхҳо анҷом доданд. Тадқиқот дар пиряхи №457 дар ҳавзаи дарёи Ғунд дар доираи ташаббуси «Даҳсолаи амалҳо дар соҳаи илмҳои криосфера, 2025–2034» баргузор шуд.

Аҳамияти ин кор танҳо ба як экспедитсияи илмӣ маҳдуд намешавад. Пиряхҳои Помир на танҳо як қисми манзараи баландкӯҳӣ, балки яке аз механизмҳои асосии табиианд, ки аз онҳо устувории обии тамоми Осиёи Марказӣ вобаста аст. Зимистон онҳо барфу яхро ҷамъ мекунанд, ва дар фасли гарм обро тадриҷан ба дарёҳо бармегардонанд, ки ин барои кишоварзӣ, экосистемаҳо ва гидроэнергетика ҳаётан муҳим мебошад. Аз ин рӯ, ченкунии мустақими тавозуни массаи зимистона — ин на танҳо як амалиёти маҳдуди илмӣ, балки роҳи дақиқтар фаҳмидани ояндаи захираҳои обии минтақа аст.

Дар ҷараёни корҳои саҳроӣ мутахассисон ғафсии қабати барф, зичии барф ва ҳаҷми захираҳои барфро дар баландии гуногуни пирях чен карданд. Чунин маълумот махсусан арзишманд аст, зеро имкон медиҳад аз баҳогузориҳои умумӣ ба дарки дақиқтари он гузарем, ки дар зимистон дар низоми пиряхҳо воқеан чӣ қадар об ҷамъ мешавад. Ин бошад, ба олимон заминаи боэътимодтар барои мониторинги вазъи пиряхҳо ва пешбинии тағйироти низоми об дар оянда медиҳад.

Барои Тоҷикистон ин рӯйдод маънои рамзӣ ҳам дорад. Сухан на танҳо дар бораи натиҷаҳои мушаххаси илмӣ меравад, балки дар бораи рушди мактаби миллии криосферашиносӣ низ, ки дар заминаи ватанӣ ва дар ҳамкорӣ бо ташаббусҳои минтақавию байналмилалӣ шакл мегирад. Гузаронидани чунин экспедитсия нишон медиҳад, ки ҷумҳурӣ имкониятҳои худро барои омӯзиши мустақили яке аз нишондиҳандаҳои ҳассостарини тағйирёбии иқлим тадриҷан таҳким мебахшад.

Дар шароите ки пиряхҳои кӯҳии Осиёи Марказӣ коҳиш меёбанд ва устувории худро аз даст медиҳанд, ҳар як ченкунии саҳроӣ ба як ҷузъи системаи бузурги амнияти обӣ табдил меёбад. Ва ҳар қадар рафтори пиряхҳо имрӯз дақиқтар фаҳмида шавад, ҳамон қадар имкони коҳиш додани паёмадҳои ояндаи иқлимӣ ва хоҷагидорӣ бештар мешавад. Барои минтақае, ки об кайҳо боз на танҳо масъалаи табиат, балки масъалаи рушд ҳам ҳаст, чунин тадқиқотҳо аҳамияти стратегӣ доранд.

Акс: хадамоти матбуотии Донишгоҳи Осиёи Марказӣ / Маркази омӯзиши пиряхҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон.