Душанбе, 30 март, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар ноҳияи Шаҳритус дар ҷануби Тоҷикистон як фермери маҳаллӣ як ёфтани тасодуфӣ анҷом дод, ки метавонад тасаввуротро дар бораи фарҳанг ва ҳаёти иқтисодии қадимаи минтақа тағйир диҳад. Дар ин ҷо тақрибан дуҳазор сол пеш ганҷе пинҳон шуда буд, ки аз 173 пулҳои мисӣ иборат буд ва тахмин меравад, ки ба асри I мелодӣ — замони шукуфоии Ҳукмронии Кушониён мансубанд.

Ёфтшуда дар як зарфчаи хурди керамикӣ буд, ки нишонаи пинҳоншавии огоҳонаи ганҷ мебошад. Тибқи гуфтаи номзади илмҳои таърих, нумизмати маъруф ва эпиграфист Абдувалӣ Шарифзода, ин пулҳо манбаи қимматноки иттилоот оид ба ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии замони давлати Кушон мебошанд.

Пулҳои ин ганҷ ба тадқиқотгарон имконият медиҳанд, ки устуворӣ ва тақвияти яке аз бузургтарин давлатҳои ориёии Осиёи Марказиро таҳқиқ кунанд. Атрибути нумизматикии онҳо ба таҳлили иконаграфия, типология ва тасвирҳои ҳокимони давр асос ёфтааст. Бо вуҷуди будан дар замин тақрибан дуҳазор сол, пулҳо нисбатан хуб нигоҳ дошта шудаанд: тасвирҳои шахиншоҳ ва элементҳои рамзҳо ба хубӣ намоёнанд, ки онҳоро барои таърихшиносон ва фарҳангшиносон қимматнок мегардонад.

Барқарорсозии ганҷро мутахассисони Институти таърих, бостоншиносӣ ва этнография ба номи Аҳмади Дониш дар Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон — Рустам Бурҳонов ва Манучеҳр Раҳмонов иҷро мекунанд. Тибқи гуфтаи олимон, усулҳои муосири консерватсия имкон медиҳанд, ки артефактҳои мисӣ бе ҷалби ҳамкорони хориҷӣ ҳифз шаванд ва сатҳи баланди касбии барқарорсозии тоҷиконро нишон диҳанд. Пас аз анҷоми кор, пулҳо дар Музеяи фарҳанги ориёӣ ҷой дода мешаванд ва ҳамчун қисми мероси фарҳангии минтақа намоиш дода мешаванд.

Пулҳои кушони қаблан дар қаламрави Тоҷикистон, аз ҷумла дар водии Вахш, ёфт шуда буданд, вале ганҷи Шаҳритус ба якчанд нишонаҳо беназир аст: шумораи пурраи пулҳо, зарфи керамикӣ ва нигоҳдории элементҳои ҷудогона онро барои омӯзиши илмӣ махсусан арзишманд месозад. Ин гуна маводҳо имкон медиҳанд, ки ҷанбаҳои гардиши пул, ҳаёти иқтисодӣ ва сохтори иҷтимоии аҳолии қадимро барқарор кунанд.

Пулҳои мисӣ бо тасвири шахиншоҳи кушон бо хусусиятҳои ориёӣ на танҳо манбаи нумизматикианд, балки шаҳодати шиносномаи этникӣ ва фарҳангии аҳолии он давр низ мебошанд. Онҳо имконият медиҳанд, ки идеологияи сиёсӣ, анъанаҳои санъатӣ ва фарҳанги моддӣ-и наслҳои гузашта омӯзонида шавад. Ганҷ калидии омӯзиши континуитети таърихӣ ва ҳифзи хотираи фарҳангӣ буда, гузаштаро бо имрӯз пайваст мекунад.

Ҳамин тариқ, ёфтани тасодуфӣ дар Шаҳритус дурнамоҳои нав барои таърихшиносон, бостоншиносон ва нумизматиён мекушояд ва аҳамияти Тоҷикистонро ҳамчун яке аз марказҳои фарҳанги қадимаи Осиёи Марказӣ таъйид мекунад.

АКС: Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон / National Academy of Sciences