Душанбе, 18 февраля 2026г. — ИА Караван Инфо. Дар соли 2025 иқтисодиёти Осиёи Марказӣ ба таври возеҳ тақсим шудааст: кишварҳои пешсафи минтақа қувваи иқтисодиашонро меафзонанд, дар ҳоле ки Тоҷикистон бо нишондиҳандаҳои калидии иқтисодӣ дар поён қарор дорад.
Ба иттилои идораҳои миллии омори кишварҳои минтақа ва маълумоти Фонди Байналмилалии Асъор (ФБА) дар бораи Туркманистон, Маҷмӯи маҳсулоти дохилии (ММД) Қазоқистон бори аввал аз $300 млрд гузашт ва мақоми пешсафи минтақаро таъйид намуд.
Давоми рейтинг Узбекистон бо Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ $152,5 млрд ва Туркманистон бо $72,1 млрд ҷойгир шудаанд. Дар поён кишварҳои Қирғизистон ($22,6 млрд) ва Тоҷикистон ($19 млрд) қарор доранд, ки фарқи назаррас доранд.
Бо вуҷуди ин, суръати афзоиши воқеии иқтисодӣ дар соли охир нишон медиҳад, ки Қирғизистон ва Тоҷикистон суръати баландтарин доранд – мутаносибан 11,1% ва 8,4%. Барои муқоиса, рушди воқеии иқтисоди Узбекистон 7,7%, Қазоқистон 6,5%, Туркманистон танҳо 2,3% буд. Ин нишондиҳандаҳо нишон медиҳанд, ки гарчанде Тоҷикистон дар поёни рейтинг қарор дорад, имконияти рушди босуръати иқтисодӣ вуҷуд дорад.
Аз лиҳози таърихӣ Тоҷикистон дар минтақа ҷойҳои пеш аз охирро ишғол мекард, аммо аз соли 2023 инҷониб фосила аз Қирғизистон зиёд мешавад, ки ин мушкилоти сохтории иқтисодро таъкид менамояд. Ба гуфтаи ФБА, дар соли 2025 Тоҷикистон инчунин дар меъёри ММД ба ҳар нафар аҳолӣ дар Осиёи Марказӣ дар охири рейтинг қарор дорад:
- Қазоқистон – $14,7 ҳазор
- Туркманистон – $10,8 ҳазор
- Узбекистон – $3,7 ҳазор
- Қирғизистон – $2,8 ҳазор
- Тоҷикистон – $1,6 ҳазор
Ин статистика нишон медиҳад, ки диспропорсия дар сатҳи зиндагии аҳолӣ ва иқтидори иқтисодӣ дар минтақа хеле назаррас аст. Коршиносон таъкид мекунанд, ки Осиёи Марказӣ аз лиҳози иқтисодӣ заъифтарин минтақаи собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ мебошад, ва Тоҷикистон аз ҷиҳати рушди иқтисодӣ бештар пасмонда аст.
Таҳлилгарони Forbes хотиррасон мекунанд, ки ММД нишондиҳандаи калидии ҳаҷми иқтисоди кишвар аст. Усули анъанавии ҳисоб кардани ММД хароҷот ба молу хизматрасониҳои нав, сармоягузориҳо, хароҷоти давлатӣ ва арзиши холиси содиротро дар бар мегирад. Барои Тоҷикистон нишондиҳандаҳои паст ба сабабҳои гуногун, аз ҷумла пойгоҳи саноатии маҳдуд, вобастагӣ аз муҳоҷират, набудани диверсификатсия ва мушкилоти инфрасохтор вобастаанд.
Бо вуҷуди ин, суръати афзоиши воқеии ММД нишон медиҳад, ки потенсиали рушди иқтисодӣ вуҷуд дорад. Сармоягузорӣ дар соҳаи кишоварзӣ, энергетика ва рушди инфрасохтори нақлиёт метавонад драйвери асосии рушди оянда бошад. Шарикони байналмилалӣ ва ташкилотҳои молиявӣ аҳамияти ислоҳоти низоми андоз, беҳбуди фазои тиҷорат ва ҷалби сармояи мустақимро таъкид мекунанд.
Дар контексти ҷаҳонӣ Осиёи Марказӣ минтақае бо аҳамияти афзояндаи иқтисодӣ боқӣ мемонад. Дар соли 2025 даҳ иқтисоди бузурги ҷаҳон бо ММД фарқияти назаррас аз кишварҳои минтақа нишон медиҳанд, вале ташаббусҳои маҳаллӣ ва сармоягузориҳои стратегӣ метавонанд тадриҷан ин вазъро тағйир диҳанд.
Барои Тоҷикистон муҳим аст на танҳо суръати афзоишро тезондан, балки ислоҳоти сохторӣ, баланд кардани самаранокӣ ва беҳтар кардани сифати зиндагии аҳолиро амалӣ кунад, то фосиларо бо ҳамсояҳо коҳиш диҳад ва мақомашро дар минтақа устувор кунад.
Сурат: Коллаж Asia-Plus