Dushanbe, 2026-yil 17-iyul – Karavan Info axborot agentligi. Mahalliy don yetishtirishning barqaror o'sishi va hosildorlikning oshishiga qaramay, Tojikiston bug'doy importiga juda bog'liqligicha qolmoqda.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti (FAO) hisob-kitoblariga ko'ra, respublika 2025–2026-yilgi qishloq xo'jaligi mavsumida don va bug'doy unini o'z ichiga olgan holda 1,35 million tonna bug'doy import qilishi kerak bo'ladi. Bu hajm mamlakatning ichki don ehtiyojining 90% dan ortig'ini qondiradi.
Joriy yilning iyun oyida e'lon qilingan FAO hisobotida ta'kidlanganidek, Tojikiston so'nggi o'n yil ichida xaridlar tuzilmasini sezilarli darajada o'zgartirdi, asta-sekin tayyor un import qilishdan bug'doyni import qilishga o'tdi. Bunga mahalliy un tegirmonlarining rivojlanishi tufayli erishildi, natijada bug'doy uni importi qariyb 90 foizga kamaydi.
Bojxona statistikasiga ko'ra, faqat 2026-yilning birinchi yarmida respublika 171,5 million dollardan ortiq qiymatga ega 660 900 tonna bug'doy va boshqa don mahsulotlarini import qilgan. Qozog'iston asosiy yetkazib beruvchi bo'lib qolmoqda, uning ulushi 655 700 tonnani tashkil etadi, O'zbekiston esa 5100 tonna yetkazib bergan.
Umuman olganda, joriy yilning yanvar oyidan iyun oyigacha Tojikiston taxminan 204,8 million dollarlik 786,600 tonna don ekinlarini import qildi. Qozog'iston Tojikiston bozoriga deyarli barcha asosiy don mahsulotlarining asosiy yetkazib beruvchisi bo'lib qolmoqda.
Shu bilan birga, xalqaro ekspertlar ichki miqyosda yuqori hosil bo'lishini bashorat qilmoqdalar. FAO hisob-kitoblariga ko'ra, Tojikistonning yalpi g'alla hosili 2026-yilda 1,7 million tonnaga yetadi, jumladan, 900 ming tonnadan ortiq bug'doy va taxminan 400 ming tonna makkajo'xori.
Qulay ob-havo sharoiti, yetarli yog'ingarchilik va tuproq namligining yaxshilanishi uzoq muddatli o'rtacha ko'rsatkichdan yuqori hosil olish uchun zamin yaratadi.
FAO shuningdek, ichki oziq-ovqat narxlarining barqarorligini ham ta'kidlaydi. 2026-yil mart oyigacha asosiy oziq-ovqat mahsuloti bo'lgan birinchi navli bug'doy unining o'rtacha narxi deyarli o'zgarishsiz qoldi. Tashkilot mutaxassislarining fikriga ko'ra, bunga o'tgan yilgi mo'l hosil va yetarli miqdorda import yordam bergan.
Bug'doydan tashqari, respublika boshqa don ekinlarini ham faol ravishda import qiladi. Joriy yilning dastlabki olti oyida mamlakat 13,7 million dollarlik 51 800 tonna makkajo'xori, qariyb 10 million dollarlik 49 400 tonna arpa, 9,3 million dollardan ortiq qiymatdagi 23 800 tonna guruch va 100 600 dollarlik 371 tonna grechka import qildi. Ushbu eksport mahsulotlari Qozog'iston, Hindiston, O'zbekiston, Eron, Tailand, Qirg'iziston, Afg'oniston, Pokiston va boshqa bir qator mamlakatlarga yetib boradi.
Tojikiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, bu yil 296 ming gektar maydonga don ekinlari ekilgan. 135 ming gektar maydonda hosil yigʻib olindi, taxminan 500 ming tonna don yigʻib olindi, oʻrtacha hosildorlik gektariga 45 sentnerni tashkil etdi.
Bundan tashqari, 2026-yilda 190 000 gektar maydonda qishloq xo'jaligi ekinlarini qayta ekish rejalashtirilgan. 26-iyun holatiga ko'ra, 77 000 gektar maydonda qayta ekish ishlari yakunlandi, shundan 53 000 gektariga donli ekinlar ekilgan. Xususan, 27 000 gektarga makkajo'xori, 10 400 gektarga sholi va 8 500 gektarga boshqa donli ekinlar ekilgan.
Tahlilchilarning fikriga ko'ra, import ta'minotining barqarorligini saqlab qolish bilan birga mahalliy don ishlab chiqarishni rivojlantirish Tojikistonning oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashning asosiy omillaridan biri bo'lib qolmoqda.
Hosildorlikning oshishiga qaramay, oziq-ovqat bug'doyiga bo'lgan ichki talab hali ham asosan tashqi ta'minot hisobidan qondirilmoqda. Shuning uchun qishloq xo'jaligi mahsuldorligini yanada oshirish, zamonaviy qishloq xo'jaligi texnologiyalarini joriy etish, donni saqlash va qayta ishlash quvvatlarini kengaytirish hamda import manbalarini diversifikatsiya qilish davlat qishloq xo'jaligi siyosatining strategik maqsadlari bo'lib qolmoqda.
FOTO: Tojikiston Respublikasi Qishloq xo'jaligi vazirligi / FAO