Dushanbe, 2026-yil 23-oktabr – Karavan Info axborot agentligi. 22-oktabr kuni Tojikiston Milliy Fanlar akademiyasining Suv muammolari, gidroenergetika va ekologiya instituti tashabbusi bilan "Suv bilan bog'liq muammolarni hal qilish va muzliklar va muzlik ko'llarini boshqarishni takomillashtirish uchun fan va zamonaviy texnologiyalarni integratsiyalash" mavzusida xalqaro konferensiya bo'lib o'tdi.
Tojikiston Milliy Fanlar akademiyasi prezidenti, akademik Xushvaxtzoda Qobiljon Xushvaxt oʻzining kirish soʻzida konferensiya mavzusi tabiatning faqat bitta komponentini oʻrganish bilan cheklanib qolmasligini taʼkidladi. U tabiiy tizimlarning oʻzaro bogʻliqligi, ekologik xavfsizlik, barqaror rivojlanish va mintaqamizning ijtimoiy-iqtisodiy kelajagini qamrab oladi. Shuning uchun bunday muammolarni zamonaviy fan, fanlararo tadqiqotlar, raqamli texnologiyalar va mintaqadagi ilmiy muassasalar oʻrtasidagi hamkorlikni rivojlantirmasdan hal qilishning iloji yoʻq.
Tojikiston Milliy Fanlar akademiyasining asosiy maqsadlaridan biri fundamental va amaliy tadqiqotlarni rivojlantirish, mamlakatning ilmiy salohiyatini mustahkamlash, yuqori malakali kadrlar tayyorlash va muhim iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik muammolarni hal qilish uchun ilmiy natijalarni taqdim etish ekanligi ta'kidlandi.
Bugungi dunyoda fan faqat tabiiy jarayonlarni tasvirlash bilan cheklanib qolmasligi kerak. Fan o'zgarishlarni tezda aniqlay olishi, potentsial jarayonlarni bashorat qila olishi va milliy va mintaqaviy qarorlarni qabul qilish uchun ishonchli asos yaratishi kerak.
Ushbu talablar, ayniqsa, suv resurslari va kriosfera tadqiqotlari sohasida muhim ahamiyatga ega ekanligi ta'kidlandi. Muzliklar Tojikistondagi daryolar oqimining asosiy manbalaridan biri bo'lib, ularning holatidagi o'zgarishlar mintaqaning gidrologik rejimi, iqtisodiy faoliyati, energetikasi, qishloq xo'jaligi va ekologik xavfsizligiga ta'sir qiladi. Shuning uchun muzliklarni o'rganish gidrologik, meteorologik, geologik, ekologik va geofizik tadqiqotlar bilan muvofiqlashtirilishi kerak.
Tojikistonning suv va iqlim sohalaridagi xalqaro tashabbuslari ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish uchun ham muhim poydevor yaratgani ta'kidlandi. Tojikiston Respublikasining taklifiga binoan Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi suv bilan bog'liq xalqaro yillarni e'lon qildi: 2018–2028 yillarni "Barqaror rivojlanish uchun suv" xalqaro harakatlar o'n yilligi, 2025 yilni muzliklarni muhofaza qilish xalqaro yili va 2025–2034 yillarni Kriosfera fanlari bo'yicha harakatlar o'n yilligi.
Tojikiston Respublikasi muzliklarni muhofaza qilish va kriosfera tadqiqotlarini xalqaro miqyosda izchil qo'llab-quvvatlayotgani ta'kidlandi. Bu borada Tojikiston Respublikasi Prezidentining Jahon meteorologiya tashkiloti homiyligida va rivojlanish bo'yicha hamkorlar bilan hamkorlikda Dushanbe shahrida muzliklarshunoslik bo'yicha mintaqaviy muvofiqlashtirish markazini tashkil etish tashabbusi alohida ahamiyatga ega.
Konferensiyadan so'ng, Tojikiston Milliy Fanlar akademiyasining Suv muammolari, gidroenergetika va ekologiya instituti direktori Gulahmadzoda Aminjon va boshqa olimlar va tadqiqotchilar iqlim o'zgarishining dolzarb masalalari, suv resurslarining hozirgi holati, global isishning muzliklarga ta'siri, muzlikli ko'llarning holati va tadqiqotlar va monitoringda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish zarurligini muhokama qilishdi.
Konferensiyada raqamli texnologiyalar, sun'iy yo'ldosh ma'lumotlari, geografik axborot tizimlari, zamonaviy gidrologik modellashtirish usullaridan foydalanish va muzliklarning erishi va muzlik ko'llarining toshishi bilan bog'liq potentsial xavflarning oldini olish usullariga e'tibor qaratildi.
FOTO: Tojikiston Milliy Fanlar Akademiyasi