Душанбе, 24 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». 17 апрели соли 2026 дар шаҳри Чебоксарии Ҷумҳурии Мухтори Чувашияи Федератсияи Русия конференсияи байналмилалии илмӣ-амалӣ дар мавзуи «Эвакуатсия дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ: таърих, сарнавишти аҳолӣ, ҳифзи хотира дар фазои авруосиё» баргузор гардид. Ташкилкунандагони ҳамоиш Вазорати маорифи Ҷумҳурии Мухтори Чувашия, Ҷамъияти ҳарбӣ-таърихии Русия ва Институти давлатии илмҳои гуманитарии Чебоксар буданд.
Дар кори форум 130 нафар коршиносон аз Русия ва дигар давлатҳои узви Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ширкат варзиданд. Худи таркиби иштирокчиён нишон медиҳад, ки мавзуи эвакуатсия дар солҳои ҷанг на танҳо объекти таҳқиқоти таърихӣ, балки як ҷузъи муҳими хотираи ҷамъиятӣ боқӣ мемонад, ки кишварҳои фазои пасошӯравиро тавассути сарнавишти муштарак, талафоти инсонӣ ва таҷрибаи зинда мондан дар шароити ҷанг муттаҳид месозад.
Дар ҷаласаи пленарии конференсия ходими пешбари Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш, номзади илмҳои таърих, дотсент Абдулло Ғафуров бо маърӯзаи худ дар мавзуи «Эвакуатсияи аҳолӣ ба Тоҷикистон дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ: масъалаҳои муҳими таҳқиқот» баромад намуд. Бо ин тартиб, таваҷҷуҳи иштирокчиён ба яке аз саҳифаҳои муҳими таърих, ки то ҳол ба таври кофӣ омӯхта нашудааст, равона гардид — яъне қабули аҳолии эвакуатсияшуда дар Тоҷикистон ва нақши он дар сарнавишти ҷумҳурӣ дар солҳои ҷанг.
Барои илми таърих чунин мавзуъҳо аҳамияти хос доранд, зеро эвакуатсия танҳо кӯчонидани аҳолӣ аз минтақаҳои наздик ба ҷабҳа ба ақибгоҳ нест. Ин раванд ҳамзамон тағйири муҳити иҷтимоӣ, дигаргуншавии вазъи демографӣ ва ташаккули шаклҳои нави ҳамкории байни минтақаҳо дар як кишвари бузург буд, ки дар шароити ҷанги умумӣ қарор дошт. Тоҷикистон дар ин замина ба қисми муҳими фазои башардӯстона табдил ёфт, ки дар он сарнавишти ҳазорон нафар ҳал мешуд ва худи ҷумҳурӣ ба макони наҷот, меҳнат ва мутобиқшавии оилаҳои эвакуатсияшуда табдил гардид.
Кори конференсия дар чор бахш идома ёфт, ки дар онҳо масъалаҳои мубраме, ки то имрӯз пурра таҳқиқ нашудаанд, мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Дар ҷараёни нишастҳо зиёда аз 50 маърӯза шунида шуд, ки аз таваҷҷуҳи баланди илмӣ ба ин мавзуъ ва хусусияти бисёрсоҳа будани он шаҳодат медиҳад. Иштирокчиён на танҳо далелҳои таърихиро, балки масъалаҳои ҳифзи хотира, манбаъшиносӣ, вижагиҳои минтақавии эвакуатсия ва сарнавишти инсонҳоро, ки ҳаёти онҳо бо ҷанг ба куллӣ тағйир ёфтааст, баррасӣ намуданд.
Яке аз рӯйдодҳои ҷолиби доираи конференсия намоиши аксҳои таърихӣ таҳти унвони «Қаҳрамонии кӯдакони давраи ҷанг» буд. Ин намоиш барномаи илмиро бо ҷанбаи эҳсосӣ ва инсонӣ ғанӣ гардонида, ёдовар шуд, ки ҷанг танҳо саҳнаи муҳориба нест, балки сарнавишти кӯдакон, занон ва пиронсолон низ ҳаст, ки ба душвориҳо, меҳнат ва зарурати зинда мондан рӯ ба рӯ шуданд. Чунин намоишҳо нақши муҳими маърифатӣ доранд, зеро хотираи таърихиро зинда ва намоён мегардонанд.
Баргузории чунин конференсия дар Чебоксар бори дигар собит намуд, ки мавзуи Ҷанги Бузурги Ватанӣ то ҳол муҳаққиқонро аз кишварҳои гуногун муттаҳид месозад — на танҳо дар атрофи таҳқиқи амалиётҳои ҳарбӣ, балки дар самти таърихи башардӯстонаи ақибгоҳ, эвакуатсия ва ҳифзи хотира. Барои Тоҷикистон иштирок дар чунин ҳамоишҳо аҳамияти вижа дорад, зеро он имкон медиҳад, ки таҷрибаи миллӣ дар доираи васеътари авруосиёӣ муаррифӣ гардад ва мавқеи илми таърихии кишвар дар сатҳи байналмилалӣ тақвият ёбад.
АКС:Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон / National Academy of Sciences