Душанбе, 16 июн, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар мавсими саҳроии соли 2026 дар Тоҷикистон таҳқиқоти ёдгориҳои асри санг идома ёфта, корҳои ҳафриётӣ дар маскани палеолити миёнаи Хонақоҳ-III, ки дар буриши зардхокӣ дар наздикии ағбаи роҳи Ховалинг – Шуғнов ҷойгир аст, ҷараён доранд.

Буриши геологӣ, ки баландии он тақрибан 70 метрро ташкил медиҳад, ба гурӯҳи ёдгориҳои ба истилоҳ «палеолити зардхокӣ» мансуб буда, бо ҷойгиршавии дақиқи стратиграфии маҷмуаҳои қадимии хок ва мавҷудияти осори фаъолияти инсони ибтидоӣ фарқ мекунад.

Корҳои ҳафриётӣ аз ҷониби экспедитсияи бостоншиносии Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо Институти бостоншиносӣ ва мардумшиносии Шуъбаи Сибири Академияи илмҳои Россия дар асоси иҷозатномаи Агентии ҳифзи мероси таърихию фарҳангии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон гузаронида мешаванд.

Дар буриши Хонақоҳ-III шаш маҷмуаи қадимии хок муайян гардидааст, ки панҷтои онҳо дорои қабатҳои фарҳангии палеолити поён ва миёна буда, синну соли онҳо аз 400 то 600 ҳазор солро ташкил медиҳад. Худи ёдгорӣ соли 1976 аз ҷониби геолог Анатолий Додонов кашф гардида, нахустин маводи бостоншиносӣ дар ин мавзеъ аз ҷониби бостоншиноси маъруф Вадим Ранов ҷамъоварӣ шудааст. Ҳафриёти мунтазам солҳои 1995–2000 гузаронида шуда, аз соли 2019 дубора идома дорад.

Дар мавсими имсола корҳои тадқиқотӣ ба маҷмуаи дуюми хокҳои қадимӣ равона гардидаанд, ки дар чуқурии тақрибан 25 метр ҷойгир буда, тибқи маълумоти олимон ба давраи аз 186 то 242 ҳазор сол пеш мансуб аст.

Аллакай дар рӯзҳои аввали корҳои саҳроӣ бостоншиносон як қатор бозёфтҳои сангӣ, аз ҷумла тахтасанги калон бо дарозии тақрибан 17 сантиметр, парахаҳо ва пораҳои устухони ҳайвонотро кашф намуданд. Ба гуфтаи муҳаққиқон, чунин масканҳо одатан миқдори ками бозёфтҳоро дар бар мегиранд, зеро онҳо ҳамчун қароргоҳҳои муваққатии шикорчиён ва ҷамъовардагони қадим истифода мешуданд.

Таваҷҷуҳи махсуси олимонро маҷмуаи ашёи сангии ёдгорӣ ҷалб намудааст. Бозёфтҳо аз истифодаи технологияи пешрафтаи леваллуазии коркарди санг шаҳодат медиҳанд, ки ба фаъолияти неандерталҳои қадим алоқаманд мебошад. Ин усул имкон медод, ки пеш аз зарба ядрои санг омода гардида, аз он пораҳои шаклан муайян барои истеҳсоли олоти мукаммалтари меҳнат ба даст оварда шаванд.

Илова бар ин, дар қабати фарҳангии 2с осори гулхани қадим низ ошкор гардид, ки синни тахминии он аз 225 то 240 ҳазор сол арзёбӣ мешавад.

Ба андешаи мутахассисон, таҳқиқоти маскани Хонақоҳ-III барои омӯзиши равандҳои муҳоҷирати қадимии инсон аҳамияти бузурги илмӣ дорад. Маълумоти бадастомада имкон медиҳад, ки равандҳои паҳншавии одамони қадим дар Осиёи Марказӣ ва робитаи онҳо бо марҳилаҳои аввали муҳоҷирати инсонҳои навъи муосир берун аз қитъаи Африқо беҳтар омӯхта шаванд.

Акс: Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АМИТ.