AFG'ONISTON, 2026-yil 13-avgust – Karavan Info axborot agentligi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Gender tengligi va ayollar huquqlarini kengaytirish bo'yicha idorasi (BMT Ayollar) ning yangi hisobotiga ko'ra, Tolibon 2021-yil avgust oyida hokimiyat tepasiga kelganidan besh yil o'tgach, Afg'onistonda ayollar va qizlarning huquqlari muntazam ravishda cheklanmoqda.
Tadqiqotga ko'ra, bugungi kunda afg'on ayollarining qariyb yarmi uydan oyiga bir yoki ikki martadan ko'p chiqmaydi. So'ralganlarning deyarli to'rtdan uch qismi yaqin erkak qarindoshi bo'lgan mahramsiz uydan chiqishda o'zlarini xavfsiz his qilmasliklarini aytishdi.
BMT Ayollar tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, ayollar harakati va jamoat hayotida ishtirok etishiga qo'yilgan cheklovlar ularning ruhiy salomatligi uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi.
Ayollarning taxminan 70 foizi o'zlarining psixologik farovonligini "yomon" yoki "juda yomon" deb baholaydilar. Asosiy sabablar qatorida ular ijtimoiy izolyatsiya, imkoniyatlarning yo'qolishi va qo'llab-quvvatlash tarmoqlariga cheklangan kirish imkoniyatini keltiradilar.
Afg'oniston dunyoda qizlarga o'rta ta'lim, ayollarga esa oliy ta'lim olish taqiqlangan yagona mamlakat bo'lib qolmoqda. 11-avgust kuni e'lon qilingan YuNESKO ma'lumotlariga ko'ra, Tolibon hokimiyat tepasiga kelganidan beri taxminan 2,4 million afg'on qiziga o'rta ta'lim olish imkoniyati berilmadi.
BMT Ayollar tashkiloti (BMT Ayollar) so'nggi besh yil ichida Tolibon ayollar va qizlarning huquqlari va mavqeiga bevosita ta'sir ko'rsatadigan 100 dan ortiq farmon va buyruqlar chiqarganini ta'kidlamoqda. Tashkilot ma'lumotlariga ko'ra, ushbu choralar institutsional darajada kamsituvchi cheklovlarni mustahkamladi va ayollar mavqeining yanada yomonlashishiga olib keldi.
BMT Ayollar tashkiloti (BMT Ayollar) huquqiy himoyaning kamayib borayotganidan ayniqsa xavotirda. Hisobotga ko'ra, 2026-yilda qabul qilingan choralar erkaklar va ayollar o'rtasidagi huquqiy tenglik tamoyilini samarali ravishda zaiflashtirdi, erlarning nikohdagi huquqlarini kengaytirdi va ayollar uchun ajrashish tashabbusini qiyinlashtirdi.
Ayollar ham rasmiy iqtisodiy faoliyatdan deyarli chetlashtirilgan. BMT Ayollar tashkilotining ma'lumotlariga ko'ra, ayollarning bandlik darajasi erkaklarnikiga nisbatan taxminan 7% ni tashkil etadi, bu ko'rsatkich 84% ni tashkil qiladi.
Tolibon ayollar huquqlarini buzish ayblovlarini rad etib, ular ayollar huquqlarini Islom shariati va mahalliy an'analarni o'z talqinlariga muvofiq himoya qilishlarini aytishmoqda.
Ayollarga taalluqli ko'plab cheklovlarni amalga oshirish uchun mas'ul bo'lgan Fazilatni targ'ib qilish va illatlar oldini olish vazirligi Reuters agentligining izoh berish haqidagi iltimosiga javob bermadi.
Tolibon hukumati vakili Zabihulloh Mujohid ham e'lon qilingan ma'lumotlarga izoh bermadi.
BMT Ayollar tashkiloti tadqiqoti 2025-yil fevral-mart oylarida 2190 kishi bilan uyma-uy suhbatlar va 2026-yil aprel-may oylarida 2811 kishi bilan telefon orqali suhbatlarga asoslangan.
Shunday qilib, Tolibon hokimiyat tepasiga qaytganidan besh yil o'tgach, cheklovlar nafaqat ayollarning ta'limi va ish bilan ta'minlanishiga, balki ularning harakatlanish erkinligiga, jamoat hayotida ishtirok etishiga, huquqiy himoyasiga va psixologik farovonligiga ham ta'sir qiladi.
Surat: Reuters/Parwiz