АУҒАНСТАН, 2026 жылғы 13 тамыз — Karavan Info жаңалықтар агенттігі. Біріккен Ұлттар Ұйымының Гендерлік теңдік және әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту жөніндегі агенттігінің (БҰҰ әйелдері) жаңа есебіне сәйкес, 2021 жылдың тамыз айында Талибан билікке келгеннен кейін бес жыл өткен соң, Ауғанстандағы әйелдер мен қыздардың құқықтары жүйелі түрде шектелуде.
Зерттеуге сәйкес, қазіргі таңда ауған әйелдерінің жартысына жуығы үйден айына бір немесе екі реттен артық шықпайды. Сауалнамаға қатысқандардың төрттен үш бөлігі үйден махрамның – жақын еркек туысының – қасында шығуға өздерін қауіпсіз сезінбейтіндерін айтты.
БҰҰ әйелдер ұйымының мәліметі бойынша, әйелдердің қозғалысы мен қоғамдық өмірге қатысуына қойылған шектеулер олардың психикалық денсаулығына ауыр зардаптар әкеледі.
Әйелдердің шамамен 70%-ы өздерінің психологиялық әл-ауқатын «нашар» немесе «өте нашар» деп бағалайды. Негізгі себептердің қатарында олар әлеуметтік оқшаулануды, мүмкіндіктердің жоғалуын және қолдау желілеріне шектеулі қолжетімділікті атайды.
Ауғанстан әлемдегі қыздарға орта білім беруге, ал әйелдерге жоғары білім беруге тыйым салынған жалғыз ел болып қала береді. 11 тамызда жарияланған ЮНЕСКО мәліметтері бойынша, Талибан билікке келгеннен бері шамамен 2,4 миллион ауған қызына орта білім алуға рұқсат етілмеген.
БҰҰ әйелдері (БҰҰ әйелдері) соңғы бес жылда Талибан әйелдер мен қыздардың құқықтары мен мәртебесіне тікелей әсер ететін 100-ден астам жарлық пен бұйрық шығарғанын атап өтеді. Ұйымның мәліметі бойынша, бұл шаралар институционалдық деңгейде кемсітушілік шектеулерді күшейтіп, әйелдердің мәртебесінің одан әрі нашарлауына әкелді.
БҰҰ Әйелдер ұйымы (БҰҰ Әйелдер ұйымы) құқықтық қорғаудың төмендеуіне ерекше алаңдаушылық білдіруде. Есепке сәйкес, 2026 жылы қабылданған шаралар ерлер мен әйелдер арасындағы құқықтық теңдік қағидатын әлсіретті, күйеулердің некедегі құқықтарын кеңейтті және әйелдердің ажырасуды бастауын қиындатты.
Әйелдер ресми экономикалық қызметтен іс жүзінде шеттетілген күйінде қалып отыр. БҰҰ әйелдер ұйымының мәліметтері бойынша, әйелдердің жұмыспен қамтылу деңгейі шамамен 7% құрайды, ал ерлерде бұл көрсеткіш 84% құрайды.
Талибан әйелдер құқықтарын бұзды деген айыптауларды жоққа шығарып, әйелдер құқықтарын ислам шариғаты мен жергілікті дәстүрлерді түсіндірулеріне сәйкес қорғайтынын мәлімдеді.
Әйелдерге қатысты көптеген шектеулерді орындауға жауапты ізгілікті насихаттау және жаман әдеттердің алдын алу министрлігі Reuters агенттігінің түсініктеме беру туралы өтінішіне жауап бермеді.
Талибан үкіметінің өкілі Забихулла Муджахид те жарияланған деректерге қатысты түсініктеме берген жоқ.
БҰҰ Әйелдер ұйымының зерттеуі 2025 жылдың ақпан-наурыз айларында 2190 адаммен үйме-үй сұхбатқа және 2026 жылдың сәуір-мамыр айларында 2811 адаммен телефон арқылы сұхбатқа негізделген.
Осылайша, Талибан билікке оралғаннан кейін бес жыл өткен соң, шектеулер әйелдердің білімі мен жұмыспен қамтылуына ғана емес, сонымен қатар олардың қозғалыс еркіндігіне, қоғамдық өмірге қатысуына, құқықтық қорғалуына және психологиялық әл-ауқатына да әсер етеді.
Фото: Reuters/Parwiz