ООГАНИСТАН, 2026-жылдын 13-августу – Karavan Info маалымат агенттиги. Бириккен Улуттар Уюмунун Гендердик теңчилик жана аялдардын укуктарын кеңейтүү боюнча агенттигинин (БУУнун Аялдар) жаңы отчетуна ылайык, 2021-жылдын август айында Талибан бийликке келгенден беш жыл өткөндөн кийин да, Ооганстанда аялдар менен кыздардын укуктары системалуу түрдө чектелип келет.
Изилдөөгө ылайык, бүгүнкү күндө ооган аялдарынын жарымы үйдөн айына бир же эки жолудан көп чыкпайт. Сурамжылоого катышкандардын дээрлик төрттөн үч бөлүгү үйдөн махрамы – жакын эркек тууганысыз чыгуу коопсуз эмес экенин айтышкан.
БУУнун Аялдар уюмунун маалыматы боюнча, аялдардын кыймылына жана коомдук жашоого катышуусуна коюлган чектөөлөр алардын психикалык саламаттыгына олуттуу кесепеттерди алып келет.
Аялдардын болжол менен 70% өздөрүнүн психологиялык жыргалчылыгын "начар" же "өтө начар" деп баалашат. Негизги себептердин катарында алар социалдык обочолонууну, мүмкүнчүлүктөрдү жоготууну жана колдоо тармактарына чектелген мүмкүнчүлүктү аташат.
Ооганстан дүйнөдөгү кыздарга орто билим берүү, ал эми аялдарга жогорку билим берүү тыюу салынган жалгыз өлкө бойдон калууда. ЮНЕСКОнун 11-августта жарыяланган маалыматтарына ылайык, Талибан бийликке келгенден бери болжол менен 2,4 миллион ооган кызына орто билим алуу мүмкүнчүлүгү берилген эмес.
БУУнун Аялдар уюму (БУУнун Аялдар) акыркы беш жылдын ичинде Талибан аялдар менен кыздардын укуктарына жана абалына түздөн-түз таасир эткен 100дөн ашык жарлыктарды жана буйруктарды чыгарганын белгилейт. Уюмдун маалыматы боюнча, бул чаралар институттук деңгээлде басмырлоочу чектөөлөрдү бекемдеп, аялдардын абалынын андан ары начарлашына алып келген.
БУУнун Аялдар уюму (БУУнун Аялдар) юридикалык коргоонун төмөндөшүнө өзгөчө тынчсызданууда. Отчетко ылайык, 2026-жылы кабыл алынган чаралар эркектер менен аялдардын ортосундагы юридикалык теңдик принцибин натыйжалуу түрдө алсыратты, күйөөлөрдүн никедеги укуктарын кеңейтти жана аялдар үчүн ажырашуу демилгесин көтөрүүнү кыйындатты.
Ошондой эле аялдар расмий экономикалык ишмердүүлүктөн дээрлик четтетилген бойдон калууда. БУУнун Аялдар уюмунун маалыматы боюнча, аялдардын жумуш менен камсыз болуу деңгээли эркектердики 84%га салыштырмалуу болжол менен 7%ды түзөт.
Талибан аялдардын укуктарын бузуу боюнча айыптоолорду четке кагып, алар аялдардын укуктарын ислам шариятын жана жергиликтүү салттарды чечмелөөсүнө ылайык коргой турганын билдиришүүдө.
Аялдарга тиешелүү көптөгөн чектөөлөрдү ишке ашырууга жооптуу болгон Изгиликти жайылтуу жана бузукулуктун алдын алуу министрлиги Рейтердин комментарий берүү өтүнүчүнө жооп берген жок.
Талибан өкмөтүнүн өкүлү Забихулла Мужахид дагы жарыяланган маалыматтар боюнча комментарий берген жок.
БУУнун аялдар түзүмүнүн изилдөөсү 2025-жылдын февраль-март айларында 2190 адам менен эшиктен эшикке барып, 2026-жылдын апрель-май айларында 2811 адам менен телефон аркылуу маектешүүгө негизделген.
Ошентип, Талибан бийликке кайтып келгенден беш жыл өткөндөн кийин, чектөөлөр аялдардын билим алуусуна жана жумушка орношуусуна гана эмес, алардын эркин жүрүүсүнө, коомдук жашоого катышуусуна, укуктук жактан корголушуна жана психологиялык жыргалчылыгына да таасирин тийгизет.
Сүрөт: Рейтер/Парвиз