فارغ از نتیجه جنگ فعلی بین ایران و آمریکا ، خلاء امنیتی و تهدیدها همچنان یکی از مشکلات اصلی خاورمیانه خواهد بود.
اگر ایران از این جنگ با برتری آشکار بیرون بیاید، میتواند به عنوان یک قدرت منطقهای بلامنازع ظهور کند و جنبش مقاومت میتواند در سراسر منطقه گسترش یابد.
در چنین حالتی، نقش دیرینه سپر حفاظتی و سیستم بازدارندگی آمریکا در خاورمیانه میتواند به طور قابل توجهی تضعیف شود.
در غیر این صورت، پیروزی ایالات متحده میتواند اسرائیل را به قدرت مسلط در منطقه تبدیل کند – از یک تهدید بالقوه به یک تهدید واقعی برای نظم منطقهای، با فرصتی برای تغییر شکل نقشه ژئوپلیتیکی خاورمیانه.
هر دو سناریو پتانسیل ایجاد یک خلاء امنیتی گسترده را ایجاد میکنند که میتواند منجر به درگیریهای مسلحانه غیرمتعارف، بیقانونی کنترلنشده و گسترش شبکههای تروریستی و قاچاق مواد مخدر شود. این چشمانداز در حال حاضر نگرانیهای جدی را در پایتختهای عربی و فراتر از آن ایجاد کرده است.
حتی متحدان آمریکا مانند عربستان سعودی ، ترکیه و پاکستان نگران آنچه در حال وقوع است هستند و سعی میکنند جایگاه خود را در سیستم امنیتی جدید منطقهای تعیین کنند.
تشکیل یک سازوکار امنیتی جدید بین این سه کشور را میتوان نشانهای از کاهش اعتماد به ضامن امنیتی آمریکایی و غربی دانست. یکی از عوامل کلیدی اتحاد آنها، وابستگی مشترکشان به جهان اسلام سنی است که میتواند به عنوان وزنه تعادلی در برابر نفوذ ایران شیعه عمل کند. علاوه بر این، هر سه کشور، در زمانهای مختلف، اسرائیل را به عنوان یک چالش مشترک برای امنیت منطقهای میدیدند.
فقدان پیروزی قاطع برای یکی از طرفین در جنگ فعلی، نقش سایر بازیگران در منطقه را بیش از پیش تقویت خواهد کرد. روسیه اکنون آشکارا از ایران حمایت میکند، در حالی که چین نیز قصد ندارد اجازه دهد وقایع به ضرر منافع استراتژیک آن پیش برود. از این منظر، حتی اگر همکاری بین این سه کشور با هدف حمایت یا تکمیل چتر امنیتی آمریکا باشد، میتواند همزمان به نزدیکی بیشتر بین روسیه، ایران ، چین و حتی کره شمالی و شکلگیری سازوکارهای جدید برای همکاری نظامی و امنیتی منجر شود.
در چنین حالتی، بنبست فعلی میتواند به تدریج به یک رویارویی جهانی بزرگتر تبدیل شود.
در مورد افغانستان…
افغانستان ، شاید بیش از بسیاری از کشورهای دیگر منطقه، درگیر پیامدهای این فرآیندها خواهد شد. از یک سو، این کشور در مجاورت پاکستان قرار دارد، با عربستان سعودی پیوندهای مذهبی دارد و با ترکیه روابط تاریخی دارد. از سوی دیگر، این کشور در مجاورت و پیوندهای متعددی با ایران، روابط سیاسی و نظامی با روسیه و روابط اقتصادی با چین قرار دارد.
همه اینها میتواند افغانستان را در بحبوحه یک بحران ژئوپلیتیکی پیچیده قرار دهد.
مدیریت چنین بحرانی مستلزم دیپلماسی خردمندانه، حفظ سیاست خارجی متعادل و تلاش های مستمر برای جلوگیری از درگیر شدن افغانستان در منازعات منطقه ای و جهانی خواهد بود.
نویسنده: سلطان احمد بهین، رئیس سابق اداره سوم سیاسی وزارت امور خارجه افغانستان .
عکس: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو