Eron va AQSh o'rtasidagi hozirgi urushning natijasi qanday bo'lishidan qat'i nazar, xavfsizlik bo'shlig'i va tahdidlar Yaqin Sharqdagi asosiy muammolardan biri bo'lib qolaveradi.
Agar Eron urushdan aniq ustunlik bilan chiqsa, u shubhasiz mintaqaviy kuchga aylanishi mumkin va Qarshilik harakati butun mintaqaga tarqalishi mumkin.
Bunday holda, Yaqin Sharqdagi Amerika himoya qalqoni va to'xtatuvchi tizimining uzoq vaqtdan beri mavjud bo'lgan roli sezilarli darajada zaiflashishi mumkin.
Aks holda, AQShning g'alabasi Isroilni mintaqadagi dominant kuchga aylantirishi mumkin – potentsial tahdiddan mintaqaviy tartib uchun real tahdidga aylanib, Yaqin Sharqning geosiyosiy xaritasini o'zgartirish imkoniyatiga ega bo'ladi.
Ikkala stsenariy ham keng tarqalgan xavfsizlik bo'shlig'ini yuzaga keltirishi mumkin, bu esa noan'anaviy qurolli mojarolar, nazoratsiz qonunsizlik va terroristik tarmoqlar hamda giyohvand moddalar savdosining kengayishiga olib kelishi mumkin. Bu istiqbol allaqachon arab poytaxtlarida va undan tashqarida jiddiy xavotirga sabab bo'lmoqda.
Hatto Saudiya Arabistoni , Turkiya va Pokiston kabi AQSh ittifoqchilari ham sodir bo'layotgan voqealardan xavotirda va yangi mintaqaviy xavfsizlik tizimidagi o'rnini aniqlashga harakat qilmoqdalar.
Ushbu uch davlat o'rtasida yangi xavfsizlik mexanizmining shakllanishi Amerika va G'arb xavfsizlik kafolatchisiga bo'lgan ishonchning pasayishi belgisi sifatida qaralishi mumkin. Ular uchun asosiy birlashtiruvchi omil – bu ularning sunniy islom dunyosi bilan umumiy aloqadorligi bo'lib, bu shia Eronining ta'siriga qarshi kurashuvchi vosita bo'lib xizmat qilishi mumkin. Bundan tashqari, uchala davlat ham turli vaqtlarda Isroilni mintaqaviy xavfsizlikka umumiy tahdid sifatida ko'rgan.
Hozirgi urushda bir tomonning hal qiluvchi g'alabaga erisha olmasligi mintaqadagi boshqa o'yinchilarning rolini yanada kuchaytiradi. Rossiya endi Eronni ochiqchasiga qo'llab-quvvatlamoqda, Xitoy ham voqealarning o'zining strategik manfaatlariga zarar yetkazadigan tarzda rivojlanishiga yo'l qo'yish niyatida emas. Shu nuqtai nazardan qaraganda, hatto uch mamlakat o'rtasidagi hamkorlik Amerika xavfsizlik soyabonini qo'llab-quvvatlashga yoki to'ldirishga qaratilgan bo'lsa ham, bu bir vaqtning o'zida Rossiya, Eron , Xitoy va hatto Shimoliy Koreya o'rtasidagi yanada yaqinlashishga va harbiy va xavfsizlik sohasidagi hamkorlik uchun yangi mexanizmlarning shakllanishiga olib kelishi mumkin.
Bunday holda, hozirgi qarama-qarshilik asta-sekin kengroq global qarama-qarshilikka aylanishi mumkin.
Afg'onistonga kelsak…
Afgʻoniston , ehtimol, mintaqadagi boshqa koʻplab mamlakatlarga qaraganda koʻproq, bu jarayonlarning oqibatlariga tortiladi. Bir tomondan, u Pokistonga qoʻshni, Saudiya Arabistoni bilan diniy aloqalarga va Turkiya bilan tarixiy aloqalarga ega. Boshqa tomondan, u Eronga qoʻshni va u bilan koʻplab aloqalarga, Rossiya bilan siyosiy va harbiy aloqalarga hamda Xitoy bilan iqtisodiy aloqalarga ega.
Bularning barchasi Afg'onistonni murakkab geosiyosiy inqirozga olib kelishi mumkin.
Bunday inqirozni boshqarish oqilona diplomatiya, muvozanatli tashqi siyosatni yuritish va Afg'onistonning mintaqaviy va global mojarolarga aralashib ketishining oldini olish bo'yicha sa'y-harakatlarni davom ettirishni talab qiladi.
Muallif: Sulton Ahmad Bahin, Afg'oniston Tashqi ishlar vazirligining uchinchi siyosiy departamentining sobiq rahbari .
Surat: Karavan Info axborot agentligi tahririyati tomonidan yaratilgan sun'iy intellekt