شهری با ادوار بسیار
کابل، پایتخت افغانستان، در حوضه‌ای کوهستانی با ارتفاع تقریبی ۱۸۰۰ متر، بین کوه آسمایی در شمال و رشته‌کوه شیر دروازه در جنوب قرار دارد. رودخانه کابل که در ریگ ودا، قدیمی‌ترین کتاب مقدس هندوئیسم، با نام کوبها از آن یاد شده است، از میان این حوضه می‌گذرد. در دامنه غربی شیر دروازه، در چهاردهمین تراس باغ قدیمی، یک ستون سنگی مرمرین سفید در فضای باز بر فراز مقبره ظهیرالدین محمد بابر قرار دارد. او که اهل اندیجان بود، در سال ۱۵۰۴ کابل را تصرف کرد و در آگرا، هند درگذشت و درخواست کرد که در کابل دفن شود.
چشم‌اندازی از کابل: خانه‌هایی در دامنه‌های کوه آسمایی بالای حوضه آبریز. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
بناهای تاریخی اصلی کابل به دوره‌های مختلف تاریخ این شهر برمی‌گردند. قلعه بالاحصار در جایی قرار دارد که، بر اساس سکه‌ها، مردم از قرن ششم پیش از میلاد در آن ساکن شده بودند. باغ بابر یادگار اولین پایتخت مغول‌های بزرگ را حفظ می‌کند، مساجد و بازارهای شهر قدیمی بین قرن‌های هفدهم و بیستم ساخته شده‌اند و کاخ دارالامان به همراه موزه ملی و محله‌های کوچک دوران شوروی متعلق به قرن بیستم هستند.
کابل در کجا موقعیت دارد؟
رودخانه کابل از جنوب غربی به شمال شرقی از این حوضه عبور می‌کند. کوه آسمایی با ارتفاع ۲۱۱۰ متر که به "کوه تلویزیون" معروف است، بر فراز محله‌های شمالی قرار دارد، در حالی که شهر از جنوب با تپه شیر دروازه با ارتفاع ۲۲۲۲ متر محدود شده است. خانه‌های خشتی قهوه‌ای رنگ از دامنه‌های کوه بالا می‌روند و در میان آنها برخی مطابق با طرح رنگی شهرداری در سال ۲۰۱۷ به رنگ‌های آبی، زرد، سبز و صورتی رنگ‌آمیزی شده‌اند.
جمعیت کابل تقریباً مشخص نیست. آخرین سرشماری در این کشور در سال ۱۹۷۹ انجام شد و تخمین‌ها برای سال ۲۰۲۶، جمعیت این شهر را بین پنج تا شش میلیون نفر نشان می‌دهد. طبق داده‌های UN-Habitat که KabulNow در سال ۲۰۲۵ به آن استناد کرده است، از هر پنج نفر ساکن شهر، چهار نفر در سکونتگاه‌های غیررسمی زندگی می‌کنند.
این حوضه در میان کوه‌ها قرار دارد و بابر نوشته است که از کابل «می‌توان در عرض یک روز به جایی رفت که هرگز برف نمی‌بارد؛ در عرض دو ساعت می‌توان به جایی رسید که برف هرگز کم نمی‌شود.» او در مورد تابستان کابل اظهار داشت: «در تابستان، نمی‌توان شب‌ها بدون پالتوی پوست به رختخواب رفت.»
کابل باستان: بالاحصار و دیوارهای شیر دروازه
نویسندگان باستانی از دو شهر در این منطقه نام می‌برند. بطلمیوس کارورا یا کابورا را در اینجا و ارتوسپانا را در نزدیکی آن قرار می‌دهد که استرابون آن را به عنوان چهارراه سه جاده به باکتریا توصیف می‌کند. نام کابل تنها در قرن هشتم به شکل نهایی خود در منابع ظاهر می‌شود.
قدیمی‌ترین آثار این شهر در بالاحصار، قلعه‌ای که قلب آن بود، یافت شده است. سکه‌های هخامنشی و هندویونانی یافت شده در آنجا نشان می‌دهد که سکونتگاهی در اوایل قرن ششم پیش از میلاد در آنجا وجود داشته است. در قرن نهم، کابل ابتدا توسط شاهان ترک و سپس هندو اداره می‌شد، تا اینکه ارتش صفاریان پس از سال ۸۷۰ شهر را فتح کرد.
دیوارهای باستانی کابل در غروب آفتاب. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
دیوارهای شهر قدیمی از بالاحصار به سمت غرب و تقریباً به طول پنج کیلومتر امتداد یافته است. یک خط از خط الراس شیر دروازه تا قله تخت شاه بالا می‌رود، در حالی که خط دیگر به تنگه ده مزنگ سرازیر می‌شود، از رودخانه عبور می‌کند و از آسمایی بالا می‌رود. دیوارها از سنگ پوشیده شده با خاک رس، با سنگرهای نیم دایره‌ای و دیوارهای خشتی کنگره‌دار ساخته شده‌اند. قدمت برخی از بخش‌ها به قرن ششم، زمان هپتالیان، برمی‌گردد.
در سال ۱۸۷۹، در طول اشغال بریتانیا، زرادخانه بالاحصار منفجر شد و ژنرال رابرتز دستور تخریب بازارها را داد. تا سال ۲۰۱۳، این قلعه همچنان یک تأسیسات نظامی بود و به روی بازدیدکنندگان بسته بود.
کابلِ بابر
اولین پایتخت مغولان کبیر
بابر در ۱۴ فوریه ۱۴۸۳ در اندیجان متولد شد و از نوادگان تیمور و چنگیز خان بود. او در سن دوازده سالگی حاکم فرغانه شد و پس از از دست دادن آن، در اکتبر ۱۵۰۴، به گفته خودش، کابل و غزنی را بدون جنگ دوباره به دست آورد. بدین ترتیب، کابل اولین پایتخت سلسله‌ای شد که بعدها مغول‌های کبیر نامیده شد. بابر از اینجا، در سال ۱۵۰۶، به هرات سفر کرد و شهر را بررسی کرد.
بابر یادداشت‌های خود را به زبان ترکی جغتایی نوشته است و بابرنامه بخش قابل توجهی از آن را به کابل اختصاص داده است. نویسنده یازده یا دوازده زبان رایج در منطقه کابل را از عربی و فارسی گرفته تا پشه‌ای و لمغانی فهرست می‌کند. میوه‌های محلی نیز از انگور و انار گرفته تا بادام و گردو توصیف شده‌اند و در مورد درخت گیلاس که بابر دستور آوردن نهال‌های آن را داده بود، به طور خلاصه می‌گوید: «یک درخت گیلاس خوب رویید.» ما در مورد خود کتاب در مقاله «بابرنامه: میراث فرهنگی آسیای مرکزی و هند» نوشتیم.
باغ بابر
بابر در ۲۶ دسامبر ۱۵۳۰ در آگرا درگذشت و به طور موقت در آنجا، در باغ آرام باغ، به خاک سپرده شد. وصیت او این بود که جسدش به کابل منتقل شود و در مقبره‌ای روباز، بدون هیچ بنایی بالای آن، دفن شود. تاریخ دقیق انتقال مشخص نیست. در سال ۱۵۳۹، پسر بابر، کامران، هنوز از قبر پدرش در آگرا دیدن می‌کرد و تا سال ۱۵۴۴، بقایای جسد در کابل آرمیده بود که به احتمال زیاد توسط بی‌بی مبارکه، بیوه افغان بابر، منتقل شده بود.
محور مرکزی باغ بابر با کانال مرمری. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
این باغ تقریباً ۱۱ هکتار را در دامنه غربی شیر دروازه پوشش می‌دهد. پانزده تراس آن به سمت غرب و به سمت رودخانه کابل سرازیر می‌شوند. کوچه‌ای از درختان چنار در امتداد محور مرکزی امتداد دارد و یک کانال مرمرین با آبشارهای پلکانی در کنار آن جریان دارد. درختان توت، زردآلو، انجیر و بادام در تراس‌ها رشد می‌کنند، در حالی که باغ‌های گردو در امتداد دیوارها قرار دارند. تراس‌های بالایی منظره‌ای از دشت چهارده و قله‌های برفی پغمان را ارائه می‌دهند.
بالای سنگ قبر کم ارتفاع بابر، یک ستون سنگی مرمرین سفید قرار دارد که به دستور امپراتور جهانگیر در حدود سال ۱۶۰۷ ساخته شده است. کتیبه آن با این جمله به پایان می‌رسد: «بهشت جاودان، جایگاه امپراتور بابر است» و مقادیر عددی حروف آن، سال وفات او را نشان می‌دهد. نرده مرمرین اطراف قبر ظاهراً در سال ۱۶۳۹، زمانی که امپراتور شاه جهان از کابل بازدید کرد، در آنجا قرار داشته است.
مسجد شاه جهان در باغ بابر. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط Karavan Info
شاه جهان در اواسط دهه ۱۶۴۰ میلادی، به مناسبت بزرگداشت پیروزی خود در بلخ، مسجد کوچکی در تراس پایین ساخت. دیوارهای آجری آن با سنگ مرمر سفید پوشیده شده و از سه طرف با طاق‌هایی باز است. وقایع‌نگار همچنین هزینه ساخت آن را سی هزار روپیه ذکر کرده است.
در طول جنگ داخلی در سال‌های ۱۹۹۲-۱۹۹۳، درختان باغ از بین رفتند یا برای هیزم قطع شدند. از سال ۲۰۰۲، بنیاد فرهنگی آقاخان در حال بازسازی باغ است. کاوش‌های سال‌های ۲۰۰۴-۲۰۰۵ بخش‌هایی از یک کانال مرمری را کشف کرد، یک عمارت باغی قرن نوزدهمی و کاخ ملکه را بازسازی کرد و یک کاروانسرا در محل یک دروازه قرن هفدهمی ساخته شد. در سال ۲۰۰۸، این باغ به مقامات افغان تحویل داده شد و طبق گزارش شبکه توسعه آقاخان، سالانه بیش از ۴۰۰۰۰۰ بازدیدکننده داشت. در نوامبر ۲۰۲۲، مقامات طالبان بازدید زنان از پارک‌های کابل را ممنوع کردند و از سال ۲۰۲۵، زنان اجازه ورود به باغ بابر را نداشتند.
شهر قدیمی، زیارتگاه‌ها و بازارها
کابل در زمان تیمورشاه درانی، که دربار خود را در سال ۱۷۷۵ (یا طبق منابع دیگر، در سال ۱۷۷۶) از قندهار به آنجا منتقل کرد، پایتخت افغانستان شد. حتی پیش از آن، حدود سال‌های ۱۶۴۱-۱۶۵۲، بازار سرپوشیده چار چته در اینجا ساخته شده بود. در سال ۱۸۴۲، ژنرال بریتانیایی پولاک آن را به تلافی قتل فرستاده مکناگتن ویران کرد.
آرامگاه تیمور شاه
تیمور شاه در سال ۱۷۹۳ درگذشت و ساخت مقبره او تنها در سال ۱۸۱۷ آغاز شد. یک هشت ضلعی عظیم با چهار درگاه قوسی دو طبقه در امتداد نمای اصلی، توسط یک گنبد بیرونی بلند به شکل طبل پوشانده شده است که در زیر آن، همانطور که در سنت آسیای مرکزی مرسوم است، یک گنبد داخلی شیاردار قرار دارد. مقبره توسط بنیاد آقاخان مرمت شد و در سال ۲۰۱۲، به همراه یک پارک تقریباً هکتاری که با درختان توت کاشته شده بود، افتتاح شد.
مقبره تیمور شاه پس از مرمت. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
مراد خانی
در شمال رودخانه، محله تاریخی مراد هانی قرار دارد. دیوارهای گلی خانه‌های آن با پنل‌های چوب سرو پوشیده شده و با ایوان‌هایی تزئین شده‌اند. در سال ۲۰۰۶، بنیاد کوه فیروزه، که توسط پادشاه فعلی بریتانیا، چارلز سوم، تأسیس شد، شروع به مرمت این محله کرد و در طول این سال‌ها، تقریباً ۱۵۰ ساختمان تاریخی و عمومی مرمت یا بازسازی شده‌اند. این بنیاد همچنین مدرسه‌ای افتتاح کرد که در آن آموزش‌هایی در زمینه‌های منبت‌کاری چوب، سرامیک، جواهرسازی، سنگ‌تراشی، خوشنویسی و نقاشی مینیاتور ارائه می‌شود.
کوچه‌ای در منطقه مراد خانی. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
مساجد و زیارتگاه‌ها
در نزدیکی پل روی رودخانه، مسجد دو طبقه شاه دو شمشیر، "شاهی با دو شمشیر" قرار دارد. این مسجد که در دهه ۱۹۲۰ به دستور مادر امان الله در محل یکی از قدیمی‌ترین مساجد کابل ساخته شد، نام خود را مدیون افسانه‌ای درباره یک جنگجوی مسلمان اولیه است که در اینجا در نبرد، در حالی که همزمان با دو شمشیر می‌جنگید، جان باخت. در دهه ۱۹۷۰، کبوترهای سفید در زیارتگاه یا زیارتگاه مجاور نگهداری می‌شدند.
مسجد پل خشتی، که بزرگترین مسجد کابل محسوب می‌شود، در اواخر قرن هجدهم تأسیس و در دهه ۱۹۶۰ بازسازی شد. کاشی‌های آن در کابل و تحت نظارت یک استادکار هراتی ساخته شده است. مسجد عیدگاه در زمان امیر عبدالرحمن آغاز و در زمان پسرش حبیب‌الله تکمیل شد. در حیاط این مسجد بود که استقلال کشور در سال ۱۹۱۹ به ساکنان کابل اعلام شد.
زیارتگاه سهی به خلیفه علی اختصاص دارد که یکی از القاب او «سهی» به معنای «سخاوتمند» بود. سال‌های زیادی، در نوروز، تعطیلات سال نو بهاری در ۲۱ مارس، پرچم جندا با مراسم باشکوهی در اینجا برافراشته می‌شد و چهل روز در آنجا می‌ماند، در حالی که یک بازارچه شلوغ در اطراف آن می‌چرخید. پس از سال ۲۰۲۱، مقامات طالبان نوروز را به عنوان یک تعطیل عمومی لغو کردند و در سال ۲۰۲۵، طبق گزارش افغانستان اینترنشنال، از برافراشته شدن پرچم جلوگیری شد.
بازارها و بادبادک‌ها
در شهر قدیمی، در میان مغازه‌های خشتی، «کا فاروشی» قرار دارد که بزرگترین بازار پرندگان کشور تا سال ۲۰۲۲ است. بلدرچین، کبک، قناری و کبوتر در اینجا فروخته می‌شوند و بسیاری از پرندگان برای بادبادک‌بازی خریداری می‌شوند. در اوایل دهه ۱۹۷۰، بهترین مکان برای خرید بادبادک، شوربازار بود. بادبادک‌بازی «غودی‌پران‌بازی» نامیده می‌شود و نخ آن با شیشه خرد شده پوشانده می‌شود تا نخ حریف بریده شود. از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱، طالبان بادبادک‌بازی را ممنوع کرد.
بادبادک‌ها بر فراز پشت بام‌های کابل قدیم. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
تپه‌های بالای شهر
تپه مرنجان، محل آرامگاه نادرشاه با گنبد آبی، چشم‌انداز وسیعی از شهر را ارائه می‌دهد. در دامنه‌های شیر دروازه، در سال ۲۰۱۵، بنیاد آقاخان شروع به مرمت باغ و عمارت چهل ستون کرد که توسط امیر عبدالرحمن برای پسرش حبیب الله ساخته شده بود. در سپتامبر ۲۰۲۶، رانش زمین در کوهی به همین نام، مناره تاریخی آنجا را تهدید کرد، همانطور که جداگانه گزارش دادیم .
دارالامان و موزه ملی
در اوت ۱۹۱۹، معاهده راولپندی استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت و روسیه شوروی نیز ابتدا در ماه مارس این کار را انجام داده بود. امان‌الله خان پایتخت جدیدی به نام دارالامان را در نظر داشت که توسط متخصصان آلمانی و معمار و باستان‌شناس فرانسوی، آندره گدار، طراحی شده بود. کاخ اصلی، قصر امانیه، در سال ۱۹۲۷ تکمیل شد، اما پس از سقوط امان‌الله، این پروژه ناتمام ماند. در نوامبر ۱۹۳۲، دانشکده پزشکی که پایه و اساس دانشگاه کابل شد، در این شهر افتتاح شد.
کاخ دارالامان پس از مرمت در سال ۲۰۱۹. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط Karavan Info
کاخ دارالامان بر فراز درهای مسطح در بخش غربی شهر قرار دارد. این کاخ در سال ۱۹۶۸ در آتش سوخت، در جریان جنگ‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ غارت شد و تا زمان مرمت، سقفی ویران داشت. به مناسبت صدمین سالگرد استقلال در سال ۲۰۱۹، این کاخ با استفاده از چوب سرو کنر و سنگ مرمر هرات مرمت شد.
در مجاورت این کاخ، موزه ملی افغانستان قرار دارد. این موزه که در سال ۱۹۱۹ تأسیس شد، در سال ۱۹۳۱ به دارالامان منتقل شد. در سال ۱۹۹۳، ساختمان مورد اصابت گلوله قرار گرفت و سقف و طبقه فوقانی آن تخریب شد و در طول جنگ، موزه تقریباً ۷۰ درصد از مجموعه خود، از جمله مجموعه‌ای شامل ۳۵۰۰۰ سکه، را از دست داد. در سال ۲۰۰۱، طالبان بیش از ۲۰۰۰ شیء، عمدتاً مجسمه‌هایی که انسان را به تصویر می‌کشیدند، را خرد کردند. شعاری در ورودی موزه بر روی سنگ حک شده بود که در ابتدا بر روی یک پرچم آویزان بود: «یک ملت تا زمانی که فرهنگش زنده است، زنده است.» تا سال ۲۰۲۵، این موزه تقریباً ۶۰۰۰۰ شیء داشت. مجموعه آن شامل هزاران یافته از هده و مجسمه‌های چوبی اجدادی از نورستان بود که در قرن نوزدهم تراشیده شده بودند.
بخشی از این مجموعه با ویکتور ساریانیدی، باستان‌شناس شوروی، مرتبط است. در سال ۱۹۷۸، او کاوش‌هایی را در تپه تیلیا تپه آغاز کرد و شش گور حاوی بیش از ۲۰،۰۰۰ شیء طلایی را کشف کرد. در سال ۱۹۸۸، «طلای باختری» در خزانه بانک مرکزی در محوطه کاخ ریاست جمهوری پنهان شده بود. درهای خزانه در سال ۲۰۰۳ و جعبه‌ها در سال ۲۰۰۴ باز شدند. از سال ۲۰۰۶، این گنجینه‌ها در موزه‌های سراسر جهان به نمایش گذاشته شده‌اند و در آوریل ۲۰۲۰ به کابل بازگشتند و در فوریه ۲۰۲۱ در کاخ به نمایش گذاشته شدند. در میان آنها تاجی از طلای چکش‌کاری شده ظریف وجود دارد که می‌توان آن را برای سفر جدا و تا کرد.
تاجی از گنجینه طلا-تپه با درختان و پرندگان طلایی. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
دهه‌های شوروی کابل
در نیمه دوم دهه ۱۹۵۰، یک کارخانه نان با بالابر غلات، که در محل به آن "سیلو" گفته می‌شود، تحت برنامه کمک‌های شوروی در کابل ساخته شد. از دهه ۱۹۶۰، ساخت محله‌های مسکونی با استفاده از پنل‌های پیش‌ساخته آغاز شد. در سال ۱۹۶۳، موسسه پلی‌تکنیک کابل تأسیس شد که محوطه آن در اتحاد جماهیر شوروی طراحی و عمدتاً از پنل‌های بتنی وارداتی مونتاژ شده بود. کلاس‌ها در سال ۱۹۶۷ آغاز شدند. در سال ۱۹۶۴، سازندگان شوروی بزرگراه گذرگاه سالنگ را با یک تونل ۲.۷ کیلومتری در ارتفاع تقریبی ۳۳۰۰ متر، در جاده کابل به شمال تکمیل کردند.
خانه‌های پنلی در محله‌ی کابل در دامنه‌ی کوه‌ها. تصویر: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو.
غذاهای کابل
سفره افغان‌ها حول نان تنوری که مستقیماً روی دیواره‌های تنور گلی پخته می‌شود، و چای، سیاه یا سبز، با هل یا بدون هل، می‌چرخد. بولانی، شیرینی سرخ‌شده پر از پیاز (گندانا) یا سیب‌زمینی، نیز سرو می‌شود، در حالی که کوفته آشاک با موادی که از همان گندانا درست می‌شود، تهیه می‌شود. در دهه ۱۹۷۰، برنج و عدس در کابل از بازار عمده‌فروشی مندوی در خیابان جاده میوند خریداری می‌شد. ما در مقالات «آشپزی افغانی: غذاها، دستور پخت‌ها و سنت‌ها» و «تاریخچه پلو» به تفصیل به پلوی کابلی و سایر غذاها پرداخته‌ایم.
کابل امروز
کابل امروزی پس از جنگ‌های خیابانی از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۶ که تقریباً ۲۵۰۰۰ نفر را کشت، بازسازی شد و بسیاری از محله‌های غربی تا اواسط دهه ۲۰۰۰ به ویرانه تبدیل شدند. از ۱۵ آگوست ۲۰۲۱، این شهر تحت کنترل طالبان بوده است و در ۳ جولای ۲۰۲۵، روسیه دولت امارت اسلامی افغانستان را به رسمیت شناخت. این شهر با کمبود آب مواجه است. طبق تخمین‌های Mercy Corps برای سال ۲۰۲۵، تقریباً نیمی از چاه‌های کابل خشک شده‌اند و مقامات در حال آماده‌سازی پروژه‌هایی برای منحرف کردن آب از استان‌های پنجشیر و کاپیسا هستند. طبق اعلام وزارت اطلاعات و فرهنگ، در طول سال ۱۴۰۴ خورشیدی افغانستان، از مارس ۲۰۲۵ تا مارس ۲۰۲۶، تقریباً ۱۰۰۰۰ گردشگر خارجی وارد این کشور شدند.
به جای نتیجه گیری
کابل بیش از دو و نیم هزار سال تاریخ را در یک حوضه واحد گرد هم آورده است. سکه‌های هخامنشی در بالاحصار یافت شده‌اند و دیوارهای روی تپه شیر دروازه در برخی از بخش‌ها به دوره هپتالیان برمی‌گردد. مقبره بابر در دامنه غربی همان تپه باقی مانده است، در حالی که کاخ امان‌الله و موزه‌ای حاوی طلای باختری داستان کشوری را روایت می‌کنند که در سال ۱۹۱۹ به استقلال دست یافت.
یکی از اهالی اندیجان، کابل را اولین پایتخت سلسله خود قرار داد، منطقه کابل و درخت گیلاسی را که در زبان‌های ترکی جغتایی ریشه دوانده بود، توصیف کرد و آرزو داشت که آنجا زیر آسمان باز باشد. یک باستان‌شناس شوروی، طلای باختری موزه ملی را کشف کرد، موسسه پلی‌تکنیک طبق طرح‌های شوروی ساخته شد و سازندگان شوروی تونلی را در زیر سالنگ حفر کردند.
بخش زیادی از این میراث در طول دو دهه گذشته مرمت شده است: باغ بابر، مقبره تیمورشاه، محله مراد خانی و کاخ دارالامان. این میراث برای همه قابل دسترسی نیست. از سال ۲۰۲۵، زنان اجازه ورود به باغ بابر را نداشتند و طبق گزارش افغانستان اینترنشنال، مراسم برافراشتن پرچم برای نوروز در آن سال برگزار نشد.
در سال ۱۵۰۶، بابر از کابل به هرات سفر کرد و یک استادکار هراتی بر تولید کاشی برای مسجد پل خشتی در کابل نظارت داشت. بخش بعدی این مجموعه ما را به اینجا می‌برد. ما در حال حاضر در حال آماده‌سازی داستان هستیم: برای به‌روزرسانی‌ها در وب‌سایت خبرگزاری کاروان اینفو با ما همراه باشید.