دوشنبه، ۱۵ آوریل ۲۰۲۶ – خبرگزاری کاروان اینفو. تغییرات اقلیمی به طور فزایندهای از یک مسئله زیستمحیطی به یک تهدید مستقیم اقتصادی تبدیل میشود و این گذار میتواند به ویژه برای کشورهای آسیای مرکزی دردناک باشد.
طبق برآوردهای ارائه شده در مجمع فناوری CAREC توسط اسکندر عبداللهاف، پژوهشگر ارشد موسسه بینالمللی مدیریت آب ازبکستان، تا سال ۲۰۸۰، خسارت به تاجیکستان میتواند بین ۸۰ تا ۱۳۰ درصد تولید ناخالص داخلی باشد.
این رقم شبیه یک سناریوی شوک سیستمی به نظر میرسد، نه یک پیشبینی ساده. و این دقیقاً پیام کلیدی است: ما دیگر درباره یک چشمانداز زیستمحیطی دوردست صحبت نمیکنیم، بلکه درباره آسیبپذیری اقتصادی بلندمدتی هستیم که بر پایههای اساسی تابآوری ملی – آب، انرژی، کشاورزی و ثبات مالی – تأثیر میگذارد.
به گفته این کارشناس، دستور کار اقلیمی امروزه بسیار فراتر از مسائل زیستمحیطی است و به محرک اصلی توسعه اقتصادی تبدیل میشود. او خشکسالی، کمبود آب، سیل، موج گرما و ذوب شدن یخچالهای طبیعی را به عنوان خطرات کلیدی ذکر کرد. این فرآیندها به ویژه برای کشورهای کوهستانی آسیای مرکزی، از جمله تاجیکستان و قرقیزستان، خطرناک هستند، زیرا منابع آب آنها تا حد زیادی به یخچالهای طبیعی و رودخانههای تغذیه شده از برف وابسته است.
طبق برآوردهای ارائه شده، تا سال ۲۰۸۰ خسارات اقتصادی احتمالی میتواند به این میزان باشد: برای تاجیکستان – از ۸۰٪ تا ۱۳۰٪ تولید ناخالص داخلی، برای قرقیزستان – از ۷۰٪ تا ۱۲۰٪ تولید ناخالص داخلی، برای قزاقستان – ۴۰-۸۰٪ تولید ناخالص داخلی، برای ازبکستان – ۳۰-۴۵٪ تولید ناخالص داخلی، برای ترکمنستان – ۲۰-۶۰٪ تولید ناخالص داخلی.
به عبارت دیگر، آسیبپذیرترین مناطق در منطقه، ایالتهای کوهستانی هستند که در آنها تغییرات اقلیمی نه تنها بر محیط طبیعی، بلکه بر کل سیستم اقتصادی نیز تأثیر میگذارد. ذوب شدن یخچالهای طبیعی میتواند منجر به کاهش جریان رودخانهها شود که مستقیماً بر تأمین آب، آبیاری و انرژی تأثیر میگذارد. برای تاجیکستان، جایی که انرژی برقآبی نقش استراتژیکی ایفا میکند، این خطر صرفاً نظری نیست، بلکه ماهیت زیرساختی دارد.
تغییرات اقلیمی به همان اندازه فشار جدی بر کشاورزی وارد میکند. خشکسالیها و دماهای شدید در حال حاضر باعث کاهش بازده محصولات کشاورزی و بهرهوری مراتع میشوند. در درازمدت، این به معنای افزایش هزینهها، کاهش امنیت غذایی و فشار بیشتر بر بودجهها است که باید همزمان به تأثیرات اجتماعی و نیاز به سازگاری رسیدگی شود.
کارشناسان تأکید میکنند که کاهش ریسک نیازمند یک رویکرد سیستماتیک است نه اقدامات موردی. اولویتها شامل نوسازی سیستمهای آبیاری، اجرای فناوریهای کشاورزی پایدار و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر است. اساساً، این دیگر انتخاب بین توسعه و سازگاری نیست – این تلاشی برای حفظ امکان توسعه در یک اقلیم در حال تغییر است.
یک مسئله جداگانه و نگرانکننده مربوط به تأثیر بلایای طبیعی است. طبق برآوردهای بانک جهانی، رویدادهای شدید – از جمله سیل و زلزله – میتوانند تا 6 درصد از تولید ناخالص داخلی کشورهای آسیای مرکزی را به خود اختصاص دهند.
خسارت سالانه تنها از زلزله میتواند به ۲ میلیارد دلار برسد. علاوه بر این، پس از بلایای بزرگ، کشورهای منطقه با کمبود مالی مواجه میشوند: برای تاجیکستان، این رقم ۱.۵ میلیارد دلار تخمین زده میشود.
در این زمینه، خطر آب و هوا دیگر یک هشدار علمی انتزاعی نیست و در حال تبدیل شدن به یک موضوع پایداری اقتصاد کلان است. آسیای مرکزی در حال ورود به دورهای است که هزینه عدم اقدام ممکن است از هزینه سازگاری بیشتر باشد. و هر چه زودتر کشورهای منطقه شروع به سرمایهگذاری در امنیت آب، تابآوری آب و هوایی و نوسازی کشاورزی کنند، احتمال تحقق کامل این پیشبینیها تا سال 2080 کمتر خواهد بود.
عکس: asiamedium.com (asiamedium.com)