ОРТАЛЫҚ АЗИЯ, 20 сәуір 2026 жыл — Karavan Info жаңалықтар агенттігі. Бұрынғы ауған дипломаты Гаус Джанбаз Ariana Television арнасындағы «Тахавол» («Эволюция») бағдарламасының жүргізушісінің АҚШ-Израиль арасындағы Иранмен қақтығысты шешуде қандай ықпалды саясаткер тиімді делдал бола алады деген сұрағына жауап бере отырып, Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев сөзсіз осындай тұлға бола алатынын мәлімдеді.
Бұл пікір тек Қазақстан президентінің жеке қасиеттеріне ғана емес, сонымен қатар кең ауқымды геосаяси контекстке де негізделген.
Қазақстан Еуразияда ерекше орын алады, Ресей, Қытай, Батыс және ислам әлемі сияқты күш орталықтарының мүдделерінің қиылысында орналасқан. Сонымен қатар, Астана дәстүрлі түрде бірыңғай блокқа қатаң ұстанудан аулақ болып, барлық тараптармен диалог арналарын сақтай отырып, көпвекторлы сыртқы саясатты жүргізеді.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың өзі жоғары деңгейлі дипломат: бұрын ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының орынбасары қызметін атқарған және Женевадағы БҰҰ кеңсесін басқарған.
Бұл тәжірибе оның көпжақты дипломатиядағы дағдыларын, халықаралық келіссөздер тетіктерін түсінуін және жоғары саяси шиеленіс жағдайында ымыраға келу қабілетін қалыптастырды.
Қазақстан күрделі келіссөздер үшін бейтарап платформа ретінде беделге ие. Ең айқын мысал — Сирия бойынша «Астана процесі» деп аталатын, ел астанасында Ресей, Түркия және Иранның қатысуымен өткен бірқатар келіссөздер. Бұл формат Астананың саяси бейтараптықты да, ұйымдастырушылық тиімділікті де қамтамасыз ете отырып, делдал ретінде әрекет ету қабілетін дәлелдеді.
Қазақстанның пайдасына тағы бір дәлел — ядролық қаруды таратпау мәселесіндегі тұрақты ұстанымы. Ел КСРО ыдырағаннан кейін әлемдегі ең ірі ядролық арсеналдардың бірінен ерікті түрде бас тартты және жаһандық қауіпсіздік бастамаларын белсенді түрде ілгерілетеді.
Иранның ядролық бағдарламасына қатысты шиеленіс жағдайында бұл Қазақстанның адал және жауапты делдал ретіндегі беделін нығайтады.
Сондай-ақ, Қазақстанның ықтимал қақтығыстың барлық негізгі тараптарымен — Америка Құрама Штаттарымен, Израильмен және Иранмен жұмыс істейтін және сындарлы қарым-қатынастарды сақтауы маңызды. Басқа көптеген ойыншылардан айырмашылығы, ол ешқандай қақтығысқа тікелей қатыспайды, бұл оны медиация үшін қолайлы кандидат етеді.
Медиацияның тиімділігі тек медиатордың тұлғасына ғана емес, сонымен қатар тараптардың диалогқа дайындығына да байланысты екенін ескеру қажет.
Қазіргі уақытта Америка Құрама Штаттары, Израиль және Иран арасындағы қайшылықтар жүйелік сипатта — олар тек қауіпсіздік мәселелерімен ғана емес, сонымен қатар идеологиямен, аймақтық ықпалмен және Таяу Шығыс саясатының архитектурасымен де байланысты.
Сондықтан, тіпті ең беделді медиатор да қақтығыс тараптарының саяси ерік-жігерінсіз тез нәтижеге қол жеткізе алмайды.
Соған қарамастан, сенім тапшылығы және жалпыға бірдей танылған келіссөздер платформаларының болмауы жағдайында Қазақстан сияқты елдер мен Қасым-Жомарт Тоқаев сияқты тұлғалар шынымен де маңызды рөл атқара алады – кем дегенде, диалог үшін жағдай жасауда, шиеленісті азайтуда және көпжақты келіссөздер процесін бастауда.
Нақ сондықтан да, Гаус Джанбаз атап өткендей, Қазақстанның және оның көшбасшылығының әлеуеті тек маңызды ғана емес, сонымен қатар бейтараптық, прагматизм және әртүрлі билік орталықтарының мүдделерін теңестіру мүмкіндігі барған сайын құнды болып келе жатқан қазіргі заманғы халықаралық саясатта объективті түрде сұранысқа ие.
Фото: Бейне сұхбаттан скриншот.