Душанбе, 2026 жылғы 19 тамыз – Karavan Info ақпараттық агенттігі. 18 тамызда Душанбеде «Тәжікстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігіне 35 жыл: климаттың өзгеруі жағдайында гидрометеорологиялық мониторинг пен мұздықтарды қорғауды дамыту және нығайту» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция өтті. Іс-шараға жетекші сарапшылар, ғалымдар және мемлекеттік қызметкерлер қатысты.
Конференцияны ашқан Тәжікстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Сулаймон Зиёзода аумағының 93%-ы таулы ел үшін жаһандық жылынудың, мұздықтардың еруінің жеделдеуінің және қауіпті гидрометеорологиялық құбылыстардың көбеюінің салдары ерекше өткір екенін атап өтті.
Форумның негізгі тақырыптарының бірі Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның су ресурстары, климаттың өзгеруі және мұздықтарды қорғау саласындағы халықаралық бастамалары болды.
Қоршаған ортаны қорғау комитетінің төрағасы Баходур Шерализода Орталық Азияның су ресурстарының айтарлықтай бөлігі Тәжікстаннан бастау алатынын атап өтті. Бұл ресурстардың негізгі көздері мұздықтар мен қар жамылғысы болып табылады, олардың жағдайына климаттың өзгеруі тікелей әсер етеді.
Осы тұрғыда Тәжікстанның халықаралық аренадағы бастамалары ерекше маңызды. Олар Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауына ие болды. Атап айтқанда, 2025 жыл Халықаралық мұздықтарды қорғау жылы деп жарияланды, Дүниежүзілік мұздықтар күні белгіленді және 2025-2034 жылдарға арналған криосфералық ғылымдар саласындағы халықаралық іс-қимыл онжылдығы жарияланды.
Конференцияға қатысушылардың пікірінше, мұздықтарды қорғау мәселесінің халықаралық деңгейде мойындалуы климаттың өзгеруін бақылаудан оның салдарын жүйелі ғылыми бағалауға және бейімделу механизмдерін әзірлеуге көшу қажеттілігін күшейтеді.
Қатысушылар гидрометеорологиялық мониторингті дамытуға ерекше назар аударды. Климаттың өзгеруінің жеделдеуіне байланысты дәстүрлі бақылау әдістері қауіпті табиғи процестерді уақтылы болжау үшін жеткіліксіз.
Осыған байланысты заманауи және инновациялық болжау технологияларын енгізу, гидрометеорологиялық бақылау желісін кеңейту және криосфераға терең ғылыми зерттеулер жүргізу қажеттілігі атап өтілді.
Тәжікстан үшін бұл мәселе тек экологиялық ғана емес, сонымен қатар стратегиялық маңызға ие. Мұздықтар жағдайындағы өзгерістер су ресурстарының қалыптасуымен, ауыл шаруашылығының тұрақтылығымен, энергия өндірісімен және сумен жабдықтаумен тікелей байланысты.
Соңғы жылдары Тәжікстан мұздықтарды қорғау және су ресурстарын ұтымды пайдалану төңірегінде кең ауқымды халықаралық күн тәртібін қалыптастырып, су және климат мәселелерін халықаралық деңгейде үнемі ілгерілетіп келеді.
Мұздықтар тез еріп жатқандықтан, заманауи гидрометеорологиялық мониторинг жүйесін әзірлеу енді тек ғылыми міндет емес. Бұл су ресурстарын ұзақ мерзімді басқару үшін ақпараттық және технологиялық негіз құру туралы.
Бұл әсіресе Орталық Азия үшін маңызды, себебі аймақтың су ресурстарының айтарлықтай бөлігі таулы аймақтардан бастау алады. Мұздықтар мен қар жамылғысындағы кез келген елеулі өзгерістер Тәжікстан шекарасынан тыс жерлерге де салдары болуы мүмкін.
Осылайша, ғылыми ынтымақтастық, деректер алмасу және заманауи бақылау технологияларын енгізу бүкіл аймақ үшін экологиялық, азық-түлік және экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды құралдарына айналуда.
Душанбедегі халықаралық конференция ғылыми білім мен тәжірибе алмасу үшін ғана емес, сонымен қатар мұздықтарды қорғау, криосфераны зерттеу және Орталық Азияның климаттың өзгеруінің әсеріне бейімделуі бойынша халықаралық ынтымақтастықты нығайтуға мүмкіндік берді.
Фото: Тәжікстан Республикасы Үкіметі жанындағы Қоршаған ортаны қорғау комитеті