Душанбе, 2026 жылғы 24 қазан – Karavan Info ақпараттық агенттігі. 23 қазан Халықаралық қар барысы күні. БҰҰ Бас Ассамблеясы 2024 жылы бұл жыртқыштың жаһандық экожүйедегі рөлін ескере отырып, оны қорғауды қолдау үшін халықаралық және аймақтық ынтымақтастықты нығайтуды жариялады.

Барыс республикада сирек кездесетін жануар болып қала береді және Тәжікстанның Қызыл кітабына енгізілген. Оның елдегі жалпы таралу аумағы 87 000 шаршы шақырымды құрайды, оның 70%-ы шығыс Бадахшанда. Бұл түрдің қазіргі жаһандық таралу аймағының шамамен 3%-ын құрайды.

Қар барысы немесе ирбис — негізінен теңіз деңгейінен 3500-ден 6000 метрге дейінгі биіктіктегі тауларда тіршілік ететін ірі жыртқыш. Осы себепті ол әлемдегі ең биік таулы жануар болып саналады. Қыста оның жүні сұр түске айналады, бұл тамаша камуфляжды қамтамасыз етеді, ал қалың, жұмсақ жүні оны суық және қатал жағдайлардан қорғайды.

Барыстың негізгі жемтігі — тау қойлары мен ешкілері. Ол сондай-ақ тауларда тіршілік ететін құстар мен ұсақ жануарлармен қоректенеді. Қардың қалың жаууына байланысты ол кейде тамақ іздеп елді мекендерге түседі. Мұндай оқиғалар көбінесе адамдар мен жыртқыш арасындағы қақтығыстарға әкеледі, сондықтан олардың алдын алу үшін халықты ағарту және өтемақы төлеу сияқты шаралар қажет.

Қар барысының әдемі денесі, жұмсақ жүні және таңғажайып түсі оны бүкіл әлемге әйгілі етті. Түрді қорғау және оның популяциясының азаюына жол бермеу үшін Тәжікстанда ғылыми зерттеулерді қамтитын «Қар барысын қорғаудың 2024-2028 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданды. Қолданыстағы заңнамада қар барысын заңсыз аулағаны үшін әкімшілік және қылмыстық жазалар белгіленген.

Тәжікстанда қар барыстары ең алдымен Памир тауларында, сондай-ақ Түркістан, Зеравшан, Гисар, Қаратегін, Хазірет-Шах, Вахш, Дарваз, Вандж, Язгулем, Рушан, Шахдара, Пшарт, Мұзкөл, Сарыкөл жоталарында, Оңтүстік және Солтүстік Аличурда мекендейді.

Дүние жүзінде бұл түр Тәжікстанда, Өзбекстанда, Қырғызстанда, Қазақстанда, Непалда, Ауғанстанда, Моңғолияда, Пәкістанда, Бутанда, Мьянмада, Үндістанда, Ресейде және Қытайда кездеседі.

2024 жылғы БҰҰ қарары қар барысын қорғауды халықаралық деңгейге көтерді, ал Тәжікстан үшін бұл мәселе серіктестердің қосымша назарын аударғанын білдіреді. Республика таралу аймағы елі, сондықтан оның рөлі символикалық сипатпен шектелмейді: түрдің жаһандық таралу аймағының бір бөлігі оның аумағында орналасқан, ал бүкіл түрдің тұрақтылығы қорғау шараларының сәттілігіне байланысты.

Фото: Dialog.TJ