Душанбе, 2026-жылдын 28-июлу — Karavan Info маалымат агенттиги. Орусия өкмөтү автоунаа бензинин экспорттоого тыюу салууну 2026-жылдын аягына чейин узартууну көздөп жатат. Бул тууралуу вице-премьер-министр Александр Новак билдирди.

Ошол эле учурда, орус бийлиги ички рынокто күйүүчү майды сатуу механизмин өзгөртүү, биржада сатуунун милдеттүү минималдуу үлүшүн 10% дан 2% га чейин төмөндөтүү, андан кийин көлөмдөрдү түз келишимдер аркылуу ички керектөөчүлөргө кайра бөлүштүрүү мүмкүнчүлүгүн карап жатат.

Учурдагы экспорттук чектөөлөр расмий түрдө 2026-жылдын 31-июлуна чейин күчүндө болот, бирок даярдалган узартуу параметрлери Москванын мунай продуктулары үчүн өз рыногун артыкчылыктуу багыттоо саясатын улантуу ниетин көрсөтүп турат. Ошол эле учурда, эки өлкөнүн ортосундагы учурдагы өкмөттөр аралык келишимдин аркасында Тажикстанга күйүүчү май жеткирүү өзгөчө укуктук статусту сактап калууда.

Өкмөттөр аралык кепилдиктер негизги механизм бойдон калууда

Тажикстан Республикасына орусиялык мунай продуктуларын жеткирүү индикативдик жеткирүү балансын жыл сайын бекитүүнү караган өкмөттөр аралык келишимдин алкагында жүргүзүлөт. Бул механизм республиканын ички рыногу үчүн макулдашылган көлөмдөгү бензин жана дизелдик отунду бажы төлөмсүз импорттоону камсыз кылат.

Александр Новак буга чейин бир нече жолу экспорттук чектөөлөр Россия Федерациясынын өнөктөш өлкөлөр алдындагы эл аралык милдеттенмелерине тиешелүү эместигин баса белгилеген. Ошондуктан, Тажикстанга макулдашылган жеткирүүлөрдү аткаруунун укуктук негизи толугу менен сакталып калган. Бирок, бул механизмдин туруктуулугу көбүнчө жеткирүү графигинин өз убагында аткарылышына жана эки өлкөнүн тиешелүү мекемелеринин ортосундагы натыйжалуу координацияга көз каранды.

Орусиянын күйүүчү майы үстөмдүк кылуучу ролду сактап калды

Тажикстан Республикасынын Энергетика жана суу ресурстары министрлигинин маалыматы боюнча, 2026-жылдын биринчи жарымында Россия Федерациясы өлкөнүн ички рыногуна берилген күйүүчү майдын жалпы көлөмүнүн 72,3%ын түзгөн, бул мунай продуктуларынын импорттолгон жалпы портфелинин болжол менен 90% түзөт.

Январь айынан июнга чейин республика жалпысынан 494,6 миллион долларлык 599 500 тонна мунай продуктуларын импорттогон. Бирок, жергиликтүү мунайды кайра иштетүүчү заводдордо мунайды кайра иштетүү ички керектөөнүн 0,5% гана түзгөн, бул улуттук рыноктун тышкы камсыздоого жогорку көз карандылыгын тастыктайт.

Рынокко басым уланууда

Өкмөттөр аралык кепилдиктерге карабастан, ушул жылдын июнь жана июль айларында күйүүчү майдын айрым түрлөрүн, негизинен дизелдик жана авиациялык күйүүчү майдын жеткирүүсү азайган. Июнь айында импорттун көлөмү апрель айына салыштырмалуу болжол менен 65 000 тоннага аз болгон.

Бул ички рынокко таасирин тийгизди. Бир тонна бензиндин орточо импорттук баасы 8,2% га өсүп, 807 долларга жетти, ал эми дизелдик отундун орточо баасы 4,2% га өсүп, бир тоннасы 789 долларга жетти.

Душанбедеги айрым май куюучу жайларда АИ-92 бензининин чекене баасы убактылуу литрине 11,5–12 сомониге, ал эми дизелдик отун 15–18 сомониге жетти.

Тажикстан Республикасынын Энергетика жана суу ресурстары министрлиги учурдагы стратегиялык күйүүчү май запастары ички рынокту болжол менен эки айга камсыздай аларын белгилейт. Бирок, июль айынын аягында айрым май куюучу жайларда убактылуу өчүрүүлөр жеткирүүнүн азайышына гана эмес, ошондой эле температуранын өтө жогору болгон мезгилде күндүзгү убакта оор жүк ташуучу унаалардын кыймылына сезондук чектөөлөргө да байланыштуу болгон.

Ошол эле учурда республика мунай продуктуларынын географиялык жеткиликтүүлүгүн кеңейтүүнү улантууда. Казакстан, Түркмөнстан жана Иран менен сүйлөшүүлөр жүрүп жатат, бул импорттук жолдорду диверсификациялоо жана бир гана жеткирүү булагына көз карандылыкты азайтуу боюнча милдеттенмелерине шайкеш келет.

Бул комплекстүү мамиле ички отун рыногунун туруктуулугун чыңдоого, өлкөнүн энергетикалык коопсуздугун сактоого жана Тажикстан Республикасынын экономикасына тышкы факторлордун таасирин минималдаштырууга мүмкүндүк берет.

СҮРӨТ: Коллажды asia+ түзгөн