Душанбе, 19 октябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар Панҷакент таҳқиқоти бостоншиносии истодгоҳи палеолитии Сойи Ҳавзак, ки соли 2023 кашф шуда буд, ба анҷом расид. Олимон тахмин мекунанд, ки водии Зарафшон метавонист яке аз роҳҳои муҳоҷирати одамони қадим дар Осиёи Марказӣ бошад. Дар ин бора хадамоти матбуотии Академияи илмҳои Тоҷикистон хабар дод.

Таҳқиқотро экспедитсияи муштараки Институти таърих, бостоншиносӣ ва этнография ба номи А. Дониши Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва Институти бостоншиносии Донишгоҳи яҳудии Ерусалим бо иштироки мутахассисон аз Фаронса, Португалия, Юнон, ИМА ва Ҳиндустон гузаронидааст.

Бостоншиносон асбобҳои сангин, аз ҷумла нуклеусҳо, пораҳо, лавҳаҳо, нӯгҳои леваллуазӣ ва кафгирҳо, инчунин пораҳои зиёди устухонҳои ҳайвонот ва боқимондаҳои чӯби сӯхтаро ёфтанд.

Тибқи арзёбиҳои пешакӣ, истодгоҳ ба давраи 40–130 ҳазор сол пеш тааллуқ дорад. Муҳаққиқон ду марҳилаи маскуншавиро, ки ба палеолиты миёна мансубанд, ҷудо карданд. Синну соли дақиқтари ёдгорӣ пас аз таҳлили хок бо усули люминесценсияи оптикии ҳавасмандшуда дар Донишгоҳи техникии Дания муайян карда мешавад.

Сойи Ҳавзак аввалин ёдгории маълуми палеолиты миёна бо қабати фарҳангии нигоҳдошташуда дар болооби водии Зарафшон гардид. Пештар дар минтақа артефактҳои алоҳидаи сангин ёфт мешуданд, аммо онҳо аз сатҳ ҷамъоварӣ шуда, пайванди дақиқ бо қабатҳои бостоншиносӣ надоштанд.

Технологияи сохтани асбобҳои ёфтшуда аз истифодаи техникаи леваллуазии коркарди санг шаҳодат медиҳад. Ёдгориҳои шабеҳи бостоншиносӣ дар Ӯзбекистон ва Алтой маълуманд.

Олимон водии Зарафшонро ҳамчун қисми долони кӯҳии дохилии Осиё баррасӣ мекунанд, ки метавонист роҳи ҳаракати одамони қадим бошад. Дар ин минтақа роҳҳои неандерталҳо, Homo sapiens ва денисовҳо метавонистанд бо ҳам бирасанд.

Омӯзиши минбаъдаи ёфтҳо ва дақиқ кардани синну соли истодгоҳ ба муҳаққиқон кӯмак хоҳад кард, ки таърихи маскуншавии Осиёи Марказӣ ва шароити зиндагии одамони қадимро беҳтар дарк кунанд.

Кашф ва таҳқиқи истодгоҳи Сойи Ҳавзак аҳамияти муҳими илмӣ дорад. Мавҷудияти қабати фарҳангии нигоҳдошташуда имкон медиҳад, ки маълумоти боэътимодтар дар бораи хронология ва хислати ҳаёти одамони қадим нисбат ба ёфтҳои сатҳӣ ба даст оварда шавад. Нақши эҳтимолии водии Зарафшон ҳамчун долони муҳоҷиратӣ тасаввуротро дар бораи роҳҳои паҳншавии инсон дар Осиёи Марказӣ ва ҳамкории гурӯҳҳои гуногуни гоминидҳо васеъ мекунад.

Хислати байналмилалии экспедитсия таваҷҷуҳи афзояндаи ҷомеаи илмии ҷаҳонро ба мероси палеолиты Тоҷикистон ва иқтидори он барои омӯзиши қадимии амиқи минтақа таъкид мекунад.

Акс: Институти таърих, бостоншиносӣ ва этнография ба номи А. Дониши Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон