Душанбе, 18 август, – АИ «Корвон Иттилоот». Системаи обёрии «Халифа Ҳасан» дар ноҳияи Панҷакенти Тоҷикистон расман ҳамчун объекти Мероси ҷаҳонии обёрӣ (WHIS) соли 2026 аз ҷониби Комиссияи байналмилалӣ оид ба обёрӣ ва дренаж эътироф гардид.
Ин қарор эътирофи байналмилалии таҷрибаи бисёрсолаи халқи тоҷик дар истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ ва ҳифзи иншооти анъанавии гидротехникӣ гардид.
Канали «Халифа Ҳасан» беш аз 400 сол аст, ки фаъолият мекунад. Дарозии он 48 километрро ташкил медиҳад. Система то ҳол вазифаи асосии худро иҷро мекунад — зиёда аз 3,5 ҳазор гектар заминҳои Панҷакентро обёрӣ намуда, таъминоти устувори оби заминҳои кишоварзиро таъмин менамояд.
Хусусияти объект дар робитаи амиқи он бо таърихи минтақа аст: номи Халифа Ҳасан на танҳо дар номи канал, балки дар номи ҷамоат ва маҳалҳои аҳолинишини водии Панҷакент низ нигоҳ дошта шудааст. Ҳамин тариқ, иншооти гидротехникӣ ҳамзамон ёдгории зиндаи фарҳанги моддӣ ва ғайримоддӣ мебошад.
Ҳамроҳ бо канали тоҷикӣ ба Феҳристи мероси ҷаҳонии обёрии соли 2026 системаҳои обёрии «Дарғом» ва «Шоҳрӯд» дар Ӯзбекистон низ ворид гардиданд. Ин ҳолат умумияти таҷрибаи таърихии халқҳои Осиёи Марказиро дар эҷоди системаҳои устувори обёрӣ, ки садсолаҳо рушди кишоварзиро дар шароити хушк таъмин мекарданд, таъкид мекунад.
Аз нуқтаи назари таҳлилӣ ворид гардидани канали «Халифа Ҳасан» ба феҳристи байналмилалӣ аҳамияте дорад, ки аз ҳудуди як кишвар берун меравад.
Системаҳои анъанавии обёрии Осиёи Марказӣ намунаи беназири омезиши ҳалли муҳандисӣ, дониши маҳаллӣ ва муносибати эҳтиёткорона ба об мебошанд.
Дар шароити афзоиши таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба масъалаҳои амнияти обӣ, тағйирёбии иқлим ва кишоварзии устувор чунин объектҳо ба захираи муҳим барои мубодилаи таҷриба ва таҳияи равишҳои муосири идоракунии захираҳои обӣ табдил меёбанд.
Эътироф дар сатҳи Комиссияи байналмилалӣ оид ба обёрӣ ва дренаж мақоми Тоҷикистонро ҳамчун нигаҳдорандаи мероси арзишманди гидротехникӣ мустаҳкам карда, ба баланд бардоштани ҷалби сайёҳӣ ва илмии водии Панҷакент мусоидат мекунад.
Акс: asiaplus. news