Душанбе, 24 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». Чин ҳанӯз ҳам сармоягузори асосии Тоҷикистон боқӣ мемонад ва ҳамкории ду кишвар тадриҷан аз доираи савдои анъанавӣ ва инфрасохтор берун рафта, иқтисоди рақамӣ, энергетика, маориф ва тайёр кардани кадрҳоро фаро мегирад.
Дар ин бора сафири Ҷумҳурии Мардумии Чин дар Тоҷикистон Го Чжицзюн дар мусоҳиба гуфт ва ба ин васила марҳалаи нави ҳамгироии иқтисодии ду давлатро нишон дод.
Ба гуфтаи дипломати чинӣ, иқтисоди Чин дар соли 2025 суръати рушди 5 фоизро нигоҳ дошт ва маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ бори аввал аз 140 триллион юан гузашт. Ҳаҷми савдои молӣ дар Чин, тавре сафир таъкид кард, ба ҳадди таърихии беш аз 45 триллион юан расида, афзоишро дар соли нӯҳум пайдарпай идома дод. Ин нишондиҳандаҳо, ба арзёбии ӯ, устуворӣ ва қобилияти баланди иқтисоди Чинро собит мекунанд, ки ҳамоно яке аз неруҳои асосии савдои ҷаҳонӣ боқӣ мондааст.
Дар чунин шароит суръати рушди муносибатҳои Тоҷикистону Чин ба таври равшан эҳсос мешавад. Тибқи маълумоти омори Тоҷикистон, ҳаҷми савдои дуҷониба дар соли 2025 ба 2,849 миллиард доллар расида, 45,7 фоиз афзоиш ёфтааст.
Ин рақам 26,4 фоизи тамоми савдои хориҷии Тоҷикистонро ташкил дод. Имрӯз Чин барои ҷумҳурӣ ҳам бузургтарин шарики тиҷоратӣ, ҳам бозори асосии содиротӣ ва ҳам манбаи асосии воридот ба ҳисоб меравад.
Самти сармоягузорӣ низ камтар ҷолиб нест. То нимаи соли 2025 ҳаҷми ҷамъшудаи сармоягузориҳои Чин дар Тоҷикистон аз 5,1 миллиард доллар гузашт, ки 2,9 миллиарди он ба сармоягузориҳои мустақим рост меояд.
Ин, ба гуфтаи сафир, беш аз 57 фоизи тамоми сармоягузориҳои мустақими хориҷии ҷалбшуда ба кишварро ташкил медиҳад. Яъне Чин на танҳо дар иқтисоди Тоҷикистон иштирок мекунад, балки дар як қатор самтҳои калидӣ суръати рушди онро муайян менамояд.
Ба гуфтаи Го Чжицзюн, чунин натиҷаҳо бар асари чанд омил ба даст омадаанд.
Аввалан, роҳбарии стратегии сарони ду давлат ва таҳкими пайвастаи эътимоди сиёсӣ. Тоҷикистон яке аз аввалин кишварҳое мебошад, ки ҳуҷҷатҳои марбут ба сохтмони муштараки «Як камарбанд ва як роҳ»-ро дастгирӣ ва имзо кардааст.
Аз соли 2013 инҷониб ҷонибҳо ҳамоҳангсозии амиқи Стратегияи миллии рушди Тоҷикистонро барои давраи то соли 2030 бо ташаббуси «Як камарбанд ва як роҳ» пеш мебаранд.
АКС: tj.sputniknews.ru
Дувум, иқтисодҳои ду кишвар якдигарро пурра мекунанд: Тоҷикистон ба сармоя, технология ва инфрасохтор ниёзманд аст, дар ҳоле ки Чин ба тавсеаи робитаҳои тиҷоратӣ ва дастрасӣ ба бозорҳои нав таваҷҷуҳ дорад.
Чин ба бунёд ва сармоягузории як қатор лоиҳаҳои зерсохтории муҳим, аз ҷумла қитъаҳои калидии роҳи автомобилгарди Душанбе — Қулма (Чин — Тоҷикистон), роҳи автомобилгарди Чин — Тоҷикистон — Узбекистон, НБО-2-и Душанбе ва хати интиқоли барқи «Ҷануб — Шимол» саҳм гузошт. Ин лоиҳаҳо шароити нақлиётӣ ва энергетикиро дар Тоҷикистон ба таври назаррас беҳтар намуданд.
Хадамоти матбуоти президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон. Роҳи мошингарди қитъаи Қалъаи Хумб – Ванҷ то дарвозаи Рӯшон
Сеюм, нақши муҳимро майдонҳои бисёрҷониба, аз ҷумла механизми ҳамкории «Чин — Осиёи Марказӣ» ва Созмони ҳамкории Шанхай мебозанд, ки ба муносибатҳои дуҷониба мазмуни минтақавии васеъ медиҳанд.
Хадамоти матбуоти президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
Сохтори савдои байни ду кишвар дар маҷмӯъ устувор боқӣ мемонад. Тоҷикистон ба Чин асосан ашёи хоми маъданӣ, пахта, ашёи хоми чарм ва дигар молҳоро содир мекунад. Дар самти муқобил бошад, ба Тоҷикистон таҷҳизоти механикӣ ва муҳандисӣ, электроника, мошинҳои нави барқӣ ва молҳои ниёзи мардум ворид мешаванд.
Ҳамзамон, худи модели ҳамкорӣ тадриҷан тағйир меёбад: агар қаблан маркази асосӣ бештар ба истихроҷ ва сохтмон рост меомад, ҳоло сармоягузориҳои чинӣ соҳаҳои иқтисоди рақамӣ, технологияҳои 5G, зеҳни сунъӣ, манбаъҳои нави энергия ва саноати коркардро низ фаро мегиранд.
Сафир махсус таъкид кард, ки сармоягузориҳои чинӣ ба як муҳаррики асосии равобити тиҷоративу иқтисодии ду кишвар табдил ёфтаанд. Густариши онҳо аз имзои санади нави институтсионалӣ низ неру гирифтааст. Махсусан, 5 июли соли 2024 Чин ва Тоҷикистон Созишнома оид ба ҳавасмандгардонӣ ва ҳифзи мутақобилаи сармоягузориҳоро имзо карданд, ки аз 20 августи соли 2025 мавриди амал қарор гирифт. Ин санад, ба арзёбии ҷониби Чин, муҳити шаффофтар ва устувортар барои соҳибкорӣ эҷод мекунад ва ба сармоягузорон эътимоди бештар медиҳад.
Барои иқтисоди Тоҷикистон ин масъала дар шароите хеле муҳим аст, ки кишвар талош дорад саноатро диверсификатсия намуда, вобастагӣ аз воридотро коҳиш диҳад. Ба гуфтаи дипломат, ҷониби Чин ният дорад ширкатҳои худро барои густариши сармоягузорӣ дар Тоҷикистон, аз ҷумла бо назардошти сиёсати имтиёзноки минтақаҳои озоди иқтисодии ҷумҳурӣ, ташвиқ кунад. Дар рӯйхати самтҳои афзалиятнок иқтисоди рақамӣ, зеҳни сунъӣ, мошинҳои барқӣ, кишоварзии муосир, саноати коркард ва маълумоти калон зикр шудаанд.
Як бахши алоҳидаи мусоҳиба ба лоиҳаҳои бузурге бахшида шуд, ки ширкатҳои чинӣ дар Тоҷикистон амалӣ мекунанд. Сухан дар бораи комплекси кӯҳӣ-металлургӣ, кишоварзӣ, истеҳсоли масолеҳи сохтмонӣ, энергетика, саноати нассоҷӣ ва иктишофи нафт меравад. Дар соҳаи кӯҳкорӣ «Ширкати кӯҳӣ-саноатии Тоҷикистону Чин», ҶСП «Зарафшон», ҶСП «Пакрут», «ТБЕА-Душанбе — саноати кӯҳӣ» ва ҶСП «ТАЛКО ГОЛД» фаъолият мекунанд. Ин корхонаҳо ба истихроҷи тилло, нуқра, мис, сурма, сурб ва руҳ машғуланд ва ба яке аз пояҳои саноати Тоҷикистон табдил ёфтаанд.
Яке аз намунаҳои барҷастаи ҳамкории саноатӣ — парки нассоҷиест, ки аз ҷониби гурӯҳи синзянии «Чжунтай» амалӣ шуда истодааст. Ин аввалин лоиҳаи Тоҷикистон аст, ки тамоми занҷири истеҳсолиро аз парвариши пахта ва коркарди аввалия то ресандагӣ, бофандагӣ, рангубор ва дӯхти либоси тайёр фаро мегирад. Дар асл, сухан дар бораи бузургтарин ва мукаммалтарин кластери нассоҷии пурраи истеҳсолӣ дар Осиёи Марказӣ меравад.
Дар соҳаи сохтмон яке аз натиҷаҳои муҳим ду хати истеҳсоли семент дар Ёвон ва вилояти Суғд мебошад, ки аз ҷониби корпоратсияи «Хуасин Семент» бунёд гардидааст. Иқтидори солонаи онҳо 2,4 миллион тонна аст. Ин лоиҳа ба Тоҷикистон имкон дод, ки мақоми худро дигар кунад — аз воридкунандаи семент ба содиркунандаи он табдил ёбад.
Дар энергетика низ ҳамкорӣ оид ба иктишофи нафт ва газ дар ҷанубу ғарби кишвар, ки аз ҷониби ширкати CNPC амалӣ мешавад, аҳамияти калидӣ дорад. Ин лоиҳа, тавре интизор меравад, метавонад саҳифаи наверо дар истифодаи захираҳои нафту гази ҷумҳурӣ боз кунад.
Бо вуҷуди ин, ҳамкории иқтисодӣ аз масъалаҳои амният ҷудо нест. Ёдовар мешавем, ки дар поёни соли гузашта ҳангоми ҳамла аз қаламрави Афғонистон шаҳрвандони Чин, ки дар сохтмони қитъаи роҳи Калайхум — Ванч иштирок доштанд, ҷони худро аз даст доданд. Пас аз ин фоҷиа сохтмони қитъаи роҳи Душанбе — Хоруғ — Кулма муваққатан қатъ гардид. Сафир таъкид кард, ки ҷониби Чин ин ҷинояти вазнинро қатъиян маҳкум намуда, таҳқиқи ҳамаҷониба, ҷазо додани гунаҳкорон ва андешидани чораҳои муассир барои ҳифзи шаҳрвандони Чин дар Тоҷикистонро талаб кардааст. Акнун, ба гуфтаи ӯ, ҷониби Тоҷикистон як қатор чораҳои ҳадафманд барои тақвияти амният андешидааст, ки Пекин онҳоро мусбат арзёбӣ мекунад.
Дар баробари ҳамкориҳои иқтисодию амниятӣ, ҷанбаи гуманитарӣ низ дар муносибатҳои ду кишвар мақоми хоса касб мекунад. Чин ҳар сол ба Тоҷикистон квотаҳои стипендиявии давлатӣ, минтақавӣ ва донишгоҳӣ ҷудо мекунад. Илова бар ин, Сафорати Чин «Стипендияи Сафири Чин»-ро таъсис додааст, ки то имрӯз аз он беш аз 100 ҷавонписар ва духтари тоҷик баҳра бурдаанд. Ба гуфтаи дипломати чинӣ, дар соли 2025 тақрибан 4000 донишҷӯи тоҷик таҳсил дар Чинро интихоб кардаанд. Ҳамзамон шумораи донишҷӯёни чинӣ дар Тоҷикистон низ рӯ ба афзоиш дорад.
Дар қаламрави ҷумҳурӣ ду Институти Конфутсий — дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва Донишкадаи кӯҳӣ-металлургии Тоҷикистон — фаъолият мекунанд. Илова бар ин, дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. С. Осимӣ Устохонаи Лу Бан таъсис ёфтааст, ки ба рушди таҳсилоти касбӣ-техникӣ ва ба кор таъмин шудани ҷавонон мусоидат мекунад. Ҷониби Чин, ба гуфтаи сафир, омода аст ҳамкории минбаъдаи забонӣ ва касбиро пуштибонӣ кунад, аз ҷумла эҳтимоли таъсиси Институтҳои нави Конфутсийро низ дастгирӣ намояд.
Ҳамин тавр, самти чинӣ барои Тоҷикистон кайҳо аз доираи савдои оддӣ фаро рафтааст. Ин як низоми мукаммали робитаҳост, ки дар он сармоягузорӣ, нақлиёт, энергетика, саноат, маориф ва амният тадриҷан ба як стратегияи ягонаи рушди дарозмуддат пайваст мешаванд.
Ва агар пештар Чин бештар ҳамчун шарики хориҷӣ пазируфта мешуд, имрӯз он рӯшантар ба ҳайси иштирокчии калидии тағйироти иқтисодии Тоҷикистон зуҳур мекунад.
Акс: «Устохонаи Лу Бань» дар назди Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи М. Осимӣ, дар бинои факултети сохтмон ва меъморӣ. Акс аз Сафорати Чин дар ҶТ.