Душанбе, 19 сентябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Гузориши нави Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ (ВМО) таҳти унвони «Ҳолати захираҳои ҷаҳонии об — 2025» арзёбии глобалии вазъи захираҳои обиро пешниҳод мекунад, аммо дар он Осиёи Марказӣ ҳамчун яке аз минтақаҳое зикр мешавад, ки дар солҳои охир бо тағйироти назарраси ҷараёни дарёҳо, коҳиши захираҳои об ва талафоти пиряхҳо рӯ ба рӯ шудааст.
Ҳуҷҷат соли 2025 ва тамоюлҳои панҷсолаи қаблиро таҳлил намуда, нишон медиҳад, ки дар қисматҳои муҳими Осиёи Марказӣ ҷараёни оби дарёҳо такроран аз нишондиҳандаҳои миёнаи давраи муқоисавӣ поёнтар қарор доштааст.
Мавқеи минтақа дар гузориш аз аҳамияти махсус бархӯрдор аст, зеро иқтисоди кишварҳои Осиёи Марказӣ ба захираҳои обии кӯҳӣ ва низоми дарёҳои фаромарзӣ вобастагии зиёд дорад. Тибқи маълумоти дар асоси гузориши Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ нашршуда, дар соли 2025 воридшавии об ба обанборҳои Тоҷикистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Афғонистон аз меъёри миёнаи солҳои 1991–2020 паст ё ба таври назаррас пасттар будааст. Ҳамзамон, дар бахшҳои муҳими ҳавзаи баҳри Арал коҳиши ҷараёни дарёҳо мушоҳида шудааст.
Барои Осиёи Марказӣ яке аз муҳимтарин хулосаҳои гузориш ба вазъи пиряхҳо марбут аст. Тибқи маълумоти Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ, соли 2025 дар Осиёи Марказӣ аз нигоҳи тавозуни массаи пиряхҳо дар қатори се соли номусоидтарин дар тамоми давраи мушоҳидаҳо қарор гирифтааст. Ин нишондиҳанда дар заминаи тамоюли ҷаҳонӣ ба даст омадааст: соли 2025 чорумин соли пайдарпай буд, ки дар ҳамаи минтақаҳои асосии пиряхӣ талафоти массаи ях ба қайд гирифта шуд.
Коҳиши ҷараёни дарёҳо: Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ қайд мекунад, ки дар солҳои охир дар қисматҳои зиёди Осиёи Марказӣ ҷараёни дарёҳо такроран аз сатҳи муқаррарӣ пасттар буд. Ин раванд барои минтақае, ки бахшҳои кишоварзӣ, энергетика ва таъмини аҳолӣ ба низоми обии кӯҳӣ вобастагӣ доранд, аҳамияти мустақим дорад.
Талафоти пиряхҳо: Пиряхҳои Осиёи Марказӣ ҳамчун яке аз манбаъҳои муҳими захираҳои оби минтақа зери таъсири тағйирёбии иқлим қарор доранд. Талафоти пайвастаи массаи ях метавонад дар кӯтоҳмуддат ба тағйири ҳаҷми оби обшавӣ ва дар дарозмуддат ба коҳиши захираи табиии об таъсир расонад. Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ махсус таъкид мекунад, ки ақибнишинии пиряхҳо барои ҷамоатҳои поёноб оқибатҳои дарозмуддат дорад.
Захираҳои об дар хушкӣ: Гузориши Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ коҳиши даҳсолаи захираҳои обии хушкӣ, аз ҷумла обҳои зеризаминӣ, кӯлҳо, намии хок, барф ва яхро нишон медиҳад. Ин нишондиҳанда дар сатҳи ҷаҳонӣ арзёбӣ шудааст, вале барои минтақаҳои дорои вобастагии зиёд ба обҳои кӯҳӣ масъалаи идоракунии захираҳо аҳамияти махсус пайдо мекунад.
Дар чунин замина аҳамияти ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар масъалаи ҳифзи пиряхҳо бештар барҷаста мешавад. Тоҷикистон солҳои охир масъалаи пиряхҳоро ба яке аз самтҳои муҳими рӯзномаи байналмилалии обу иқлим табдил додааст. Бо ташаббуси Тоҷикистон соли 2025 Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон шуда, 21 март Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо муайян гардид.
Гузориши Ташкилоти ҷаҳонии метеорологӣ ҳамзамон зарурати таҳкими низоми мушоҳидаҳо, мубодилаи маълумоти гидрологӣ, истифодаи низомҳои огоҳии бармаҳал ва такмили идоракунии захираҳои обро таъкид мекунад. Созмон қайд мекунад, ки вазъи обӣ ҳудуди маъмуриро намешиносад ва тағйирот дар пирях ё ҳавзаи дарё метавонад ба аҳолии кишварҳои поёноб низ таъсир расонад.
Барои Осиёи Марказӣ ин масъала танҳо ба ҳифзи муҳити зист маҳдуд намешавад. Тағйирёбии ҳаҷм ва тақсимоти захираҳои об метавонад ба кишоварзӣ, истеҳсоли неруи барқ, таъмини аҳолӣ бо об ва устувории иқтисодӣ таъсир расонад. Аз ин рӯ, натиҷаҳои гузориши ВМО зарурати ҳамоҳангсозии сиёсати обӣ, тақвияти мониторинги пиряхҳо ва рушди механизмҳои муштараки идоракунии захираҳои обро дар минтақа боз ҳам бештар таъкид мекунанд.
АКС: Хадамоти хабарии СММ / В. Мишра. Нобудшавии пиряхҳо ба некӯаҳволии садҳо миллион сокини Замин таҳдид мекунад.