Душанбе, 24 июл, – АИ «Корвон Иттилоот». Сохтмони Неругоҳи барқи обии «Роғун» ҳамоно бузургтарин лоиҳаи сармоягузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳисоб меравад, ки татбиқи он бо дастгирии васеи ниҳодҳои байналмилалии молиявӣ ва шарикони хориҷӣ амалӣ шуда истодааст.

Дар ин бора вазири молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Файзиддин Қаҳҳорзода зимни нишасти матбуотӣ оид ба натиҷаҳои нимсолаи аввали соли 2026 хабар дод.

Ба гуфтаи роҳбари Вазорати молия, татбиқи чунин иншооти бузурги инфрасохторӣ ҷалби манбаъҳои берунаи маблағгузориро тақозо мекунад, зеро буҷети давлатӣ қодир нест тамоми ҳаҷми хароҷоти сармоявиро мустақилона таъмин намояд. Аз ин рӯ, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамкориҳоро бо бонкҳои байналмилалии рушд, фондҳои давлатӣ ва муассисаҳои молиявии хориҷӣ пайваста густариш медиҳад.

Вазир иттилоъ дод, ки то имрӯз созишномаҳо оид ба ҷалби маблағгузорӣ ба маблағи тақрибан 1,5 миллиард доллари ИМА ба имзо расидаанд. Аз ин ҳаҷм 650 миллион доллар дар шакли грантҳои бебозгашт ва тақрибан 867 миллион доллар дар шакли қарзҳои дарозмуддати имтиёзнок пешниҳод мешаванд.

Дар байни шарикони бузургтарини лоиҳа Бонки ҷаҳонӣ, Бонки осиёии сармоягузории инфрасохторӣ, Бонки исломии рушд, Бонки сармоягузории Аврупо, инчунин фондҳои рушди Қатар ва Арабистони Саудӣ қарор доранд. Ҳамзамон музокирот барои ҷалби маблағгузории иловагӣ, аз ҷумла 500 миллион евро аз Бонки сармоягузории Аврупо ва тақрибан 500 миллион доллар аз Бонки осиёии рушд, идома дорад.

Файзиддин Қаҳҳорзода қайд кард, ки дар аввал дар буҷети давлатии соли 2026 барои сохтмони НБО «Роғун» маблағи 4,5 миллиард сомонӣ пешбинӣ шуда буд. Аммо бо назардошти зиёд иҷро гардидани қисми даромадии буҷет ҳаҷми маблағгузории дохилӣ то тақрибан 7 миллиард сомонӣ зиёд карда мешавад. Дар шаш моҳи аввали сол аллакай тақрибан 4 миллиард сомонӣ аз худ карда шудааст.

Вазир таъкид намуд, ки тақрибан 70 фоизи арзиши истеҳсоли таҷҳизоти асосии гидроэнергетикӣ, аз ҷумла турбинаҳо ва гидроагрегатҳо, аллакай пардохт шудааст. Маблағгузории минбаъда марҳила ба марҳила пас аз тасдиқи иҷрои корҳои сохтмонӣ ва риояи шартҳои созишномаҳои байналмилалӣ анҷом дода мешавад.

Ҳамзамон иҷрои уҳдадориҳои қарзӣ вобаста ба евробондҳо, ки қаблан барои маблағгузории лоиҳа бароварда шуда буданд, идома дорад. Тибқи маълумоти Вазорати молия, ҷумҳурӣ аллакай 200 миллион доллар пардохт кардааст ва пардохти навбатӣ ба маблағи 100 миллион доллар моҳи сентябри соли ҷорӣ анҷом хоҳад ёфт.

Роҳбари Вазорати молия таъкид кард, ки арзиши ниҳоии сохтмони НБО «Роғун» ҳанӯз муайян нашудааст. Ба он равандҳои таваррумӣ, тағйирёбии арзиши масолеҳи сохтмонӣ ва таҷҳизот, хусусиятҳои геологии маҳалли сохтмон, инчунин талаботи иловагӣ вобаста ба таъмини амнияти техникӣ ва экологӣ таъсир мерасонанд.

Коршиносони байналмилалӣ, аз ҷумла, имкони сохтмони сарбанди иловагии муҳофизатии Saddle Dam-ро баррасӣ мекунанд, ки ҳадафи он баланд бардоштани эътимоднокии маҷмааи гидротехникӣ мебошад.

Бо вуҷуди зарурати қабули қарорҳои иловагии муҳандисӣ, вазир изҳори итминон намуд, ки татбиқи лоиҳа мутобиқи ҷадвали тасдиқшуда идома дорад. Ба гуфтаи ӯ, рафти сохтмон таҳти назорати доимии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дошта, Сарвазири кишвар мунтазам аз мавзеи сохтмони неругоҳ боздид менамояд.

Дар айни замон дар НБО «Роғун» ду гидроагрегат фаъолият доранд, ки солҳои 2018 ва 2019 ба истифода дода шудаанд. Пас аз анҷоми пурраи сохтмон иқтидори муқарраршудаи неругоҳ ба 3780 МВт мерасад ва истеҳсоли солонаи нерӯи барқ аз 14,5 миллиард кВт·соат зиёд хоҳад шуд. Ба истифода додани гидроагрегати шашум ва охирин соли 2029 дар назар аст.

Меъмории молиявии байналмилалие, ки дар атрофи НБО «Роғун» ташаккул ёфта истодааст, сатҳи баланди эътимоди ниҳодҳои бузурги рушдро ба ин лоиҳаи стратегии энергетикии Тоҷикистон нишон медиҳад.

Ҳиссаи назарраси маблағгузории грантӣ сарбории қарзиро коҳиш медиҳад, дар ҳоле ки қарзҳои имтиёзнок имконият фароҳам меоранд, ки сохтмон дарозмуддат бидуни фишори ҷиддӣ ба молияи давлатӣ маблағгузорӣ шавад.

Афзоиши маблағгузории буҷетӣ то 7 миллиард сомонӣ ҳамзамон бо ҷалби сармояи байналмилалӣ аз он шаҳодат медиҳад, ки НБО «Роғун» дар қатори авлавиятҳои мутлақи миллии Тоҷикистон боқӣ мемонад.

Татбиқи лоиҳа ба омили калидии таҳкими амнияти энергетикии кишвар, васеъ намудани имкониятҳои содиротии соҳаи электроэнергетика ва баланд бардоштани нақши Тоҷикистон ҳамчун яке аз истеҳсолкунандагони пешсафи нерӯи барқи аз ҷиҳати экологӣ тоза дар Осиёи Марказӣ табдил хоҳад ёфт.

Изҳороти роҳбари Вазорати молияи Тоҷикистон ба таври возеҳ нишон медиҳад, ки лоиҳаи «Роғун» ба марҳилаи баланди камолоти молиявӣ ворид шудааст. Арзёбии хароҷоти боқимонда дар сатҳи 6,2–6,4 миллиард доллар то соли 2035 воқеияти иқтисодии лоиҳаро бо дарназардошти хавфҳои таваррум, масъалаҳои логистикӣ ва меъёрҳои қатъии амнияти экологӣ ва сейсмикӣ, аз ҷумла сохтмони сарбанди муҳофизатии Saddle Dam, инъикос мекунад.

Барои ҷомеаи коршиносӣ аҳамияти махсус дорад, ки ниҳодҳои калидии байналмилалӣ — Бонки ҷаҳонӣ, Бонки осиёии рушд, Бонки сармоягузории Аврупо ва Бонки осиёии сармоягузории инфрасохторӣ — арзёбиҳои худро ба созишномаҳои воқеии молиявӣ табдил додаанд.

Ин ҳолат хавфҳои номутавозунии қарзии буҷетро коҳиш дода, мақоми НБО «Роғун»-ро ҳамчун яке аз муҳимтарин марказҳои энергетикии тамоми Осиёи Марказӣ тақвият мебахшад.

Акс: ҶСК «НБО Роғун»