Душанбе, 12 сентябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар Тоҷикистон инфрасохтори нави илмӣ барои ҳифзи дарозмуддати гуногунии биологии олами наботот ташаккул ёфт: дар назди Институти ботаника, физиология ва генетикаи растаниҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон нахустин Бонки захираҳои генетикии растаниҳо таъсис дода шуда, мавриди истифода қарор гирифт.

Иншооти нав ҳамчун пойгоҳи махсус барои ҳифзи маводи тухмии растаниҳои арзишманд, нодир, маҳаллӣ ва эндемикӣ, инчунин заминаи минбаъдаи таҳқиқот дар соҳаҳои ботаника, генетика, селексия ва физиологияи растаниҳо хизмат хоҳад кард.

Маросими ифтитоҳ ва ба истифода додани Бонки захираҳои генетикии растаниҳо имрӯз, 11 сентябр, дар арафаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо иштироки президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, академик Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт баргузор гардид.

Таъкид шуд, ки таъсиси Бонки захираҳои генетикии растаниҳо бо дастгирии бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар доираи «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф» ва мутобиқи Стратегия ва Нақшаи миллии амалҳо оид ба ҳифзи гуногунии биологӣ амалӣ гардидааст.

Бо мақсади фароҳам овардани заминаи зарурии илмӣ ва техникии нигоҳдории захираҳои генетикии растаниҳо бинои воқеъ дар қитъаи илмӣ-таҷрибавии Институти ботаника, физиология ва генетикаи растаниҳо аз ҷониби Раёсати Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон таъмир ва пурра барқарор карда шуд. Пас аз анҷоми корҳои мазкур бо қарори Шурои олимони Институт Бонки захираҳои генетикии растаниҳо таъсис дода шуд.

Дар асл, сухан на танҳо дар бораи таъсиси як бинои махсус, балки дар бораи ташаккули механизми дарозмуддати ҳифзи сармояи генетикии кишвар меравад. Ҳадафи асосии Бонк нигоҳдории дарозмуддати тухмиҳои растаниҳои арзишманд, нодир ва маҳаллӣ, ҳифзи гуногунии генетикии дохилинамудӣ ва инчунин захираҳои генетикии хешовандони ёбоии растаниҳо, аз ҷумла намудҳои эндемикии Тоҷикистон мебошад.

Таъсиси чунин захирагоҳ ба олимон имконият медиҳад, ки маводи тухмии растаниҳои маҳаллӣ ва ба шароити минтақа мутобиқгардида, инчунин намудҳои нодир ва дар ҳоли нестшавии олами набототи Тоҷикистонро ба таври низомманд ҷамъоварӣ, захира ва дар муддати дароз нигоҳдорӣ намоянд.

Ин иқдом барои пешгирии аз байн рафтани маводи генетикие, ки дар оянда метавонад на танҳо барои илм, балки барои кишоварзӣ, селексия ва ҳифзи экосистемаҳои табиӣ аҳаммияти муҳим дошта бошад, махсусан муҳим аст.

Бонки захираҳои генетикии растаниҳо ҳамзамон ҳамчун заминаи муҳими илмӣ барои анҷом додани корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ истифода хоҳад шуд. Захираҳои генетикии ҷамъоваришуда метавонанд дар омӯзиши гуногунии биологӣ, таҳқиқи хусусиятҳои ирсии растаниҳо, ҳифзи намудҳои нодир ва ба даст овардани навъу намунаҳои ояндадори растаниҳо мавриди истифода қарор гиранд.

Имкониятҳои техникии пешбинишуда нигоҳдории зиёда аз 1000 номгӯйи маводи коллексиониро дар яхдонҳо дар ҳарорати аз 0 то +3 дараҷа таъмин мекунанд. Ҳамчунин имкони нигоҳдории зиёда аз 5000 номгӯйи тухмии растаниҳои гуногун дар қуттиҳои махсуси оҳанин дар шароити ҳарорати нисбатан паст пешбинӣ шудааст. Чунин низом барои нигоҳдории дарозмуддати захираҳои генетикии растаниҳо ва коҳиш додани хатари аз байн рафтани намунаҳои нодир имкониятҳои иловагӣ фароҳам меорад.

Дар баробари ин, дар назди Бонк пойгоҳи махсуси илмии маълумот ташкил шудааст. Дар он маълумоти марбут ба ҳар як навъ ва намунаи воридшуда ба қайд гирифта мешавад. Ба ҳар як намуна рамзи махсуси генетикии муайянкунанда — ID дода мешавад.

Ин низом имкон медиҳад, ки коллексия ба таври муназзам нигоҳдорӣ шуда, маводи генетикӣ дақиқ муайян ва дар корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ истифода бурда шавад.

Таъсис ва ба истифода додани нахустин Бонки захираҳои генетикии растаниҳо барои рушди минбаъдаи таҳқиқот дар самти ҳифзи гуногунии биологӣ ва захираҳои генетикии Тоҷикистон заминаи муҳим фароҳам меорад. Аз нигоҳи амалӣ, фаъолияти он метавонад ба ҳифзи намудҳои нодиру камёфти флораи кишвар, васеъ намудани фонди миллии генетикӣ, пайдо намудани шаклҳои ояндадори растаниҳо ва истифодаи минбаъдаи онҳо дар корҳои селексионӣ ва илмӣ мусоидат намояд.

Дар заминаи васеътар, таъсиси чунин иншооти илмӣ барои сиёсати дарозмуддати экологӣ ва илмии кишвар аҳаммияти хос дорад. Захираҳои генетикии растаниҳо сармояи стратегии табиӣ мебошанд, ки пас аз аз байн рафтани бебозгашти намудҳои алоҳида ё хатҳои нодири генетикӣ барқарор намудани онҳо имконнопазир аст. Аз ин рӯ, Бонки мазкур метавонад ба яке аз унсурҳои муҳими инфрасохтори муосири ҳифзи гуногунии биологии Тоҷикистон табдил ёбад.

Дар оянда ин маркази илмӣ метавонад ба яке аз пойгоҳҳои асосии таҳқиқоти муосир дар соҳаҳои ботаника, генетика ва физиологияи растаниҳо табдил ёфта, ҳамзамон ба ҳифзи гуногунии биологӣ ва таҳкими заминаҳои таъмини амнияти озуқавории Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат намояд.

Акс: Институти ботаника, физиология ва генетикаи растаниҳои Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон