Ostona, 2026-yil 3-sentabr – Karavan Info axborot agentligi. Qozogʻistonda ilmiy tadqiqotlar va uni ishlab chiqarishga joriy etish boʻyicha milliy standart 2026-yil 1-oktabrdan kuchga kiradi. Yangi qoidalar ishlarni bajarish, hisobotlarning tuzilishi va taqdim etilishiga qoʻyiladigan umumiy talablarni belgilaydi. Hujjat ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarni modernizatsiya qilish, ularning samaradorligini oshirish va ilmiy natijalardan tijorat maqsadlarida qoʻllashga oʻtishga qaratilgan.

Asosiy yangiliklardan biri fanni raqamlashtirishdir. Standart kompleks raqamli texnologiyalar, sun'iy intellekt vositalari, patent tahlili va raqamli egizaklar (ob'ektlarning virtual modellari) dan foydalanish uchun me'yoriy asos yaratadi.

“Standartning asosiy yoʻnalishlaridan biri ilmiy tadqiqotlarni raqamlashtirishdir”, dedi Savdo va integratsiya vazirligi Texnik tartibga solish va metrologiya qoʻmitasi raisi Janna Yesenbekova. “Hujjat kompleks raqamli texnologiyalar, sunʼiy intellekt vositalari, patent tahlili va raqamli egizaklarni qoʻllash uchun meʼyoriy asos yaratadi, shuningdek, ilmiy maʼlumotlarning ochiqligi va qayta ishlatilishining xalqaro tamoyillariga rioya qilinishini taʼminlaydi.”

Asosiy yangilik – bu yetuklikni baholashning differentsiallashtirilgan shkalalarini joriy etishdir. Texnologik ishlanmalar uchun 1 dan 9 gacha bo'lgan texnologiyaga tayyorlik shkalasi, ijtimoiy loyihalar uchun ijtimoiy yechimlarga tayyorlik shkalasi va fundamental tadqiqotlar uchun bilimga tayyorlik shkalasi joriy etilmoqda. Ushbu yondashuv natijalarni har bir sohaning o'ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda baholash imkonini beradi.

Olimlarning akademik erkinligiga alohida e'tibor qaratiladi. Agar tadqiqot tasdiqlangan metodologiyaga muvofiq o'tkazilsa, lekin salbiy natija bersa, u ilmiy yutuq sifatida tan olinadi va moliyaviy jarimaga olib kelmaydi. Bu tadqiqotchilarga bosimni kamaytiradi va gipoteza tasdiqlanmagan taqdirda ham halol tajribalarni rag'batlantiradi.

Tibbiy tadqiqotlar uchun standart sog'liqni saqlash qonunchiligi va tegishli yaxshi amaliyotlar – laboratoriya, klinik va sanoat qoidalari talablariga ustuvor ahamiyat beradi. Bundan tashqari, hisobotlar uchun kamida 50 foiz plagiatni tekshirish chegarasi belgilanadi.

Ushbu sohadagi avvalgi standart 2016-yildan beri amalda bo'lib, raqamli vositalarni yoki ishlanmalarning yetukligini baholashda xalqaro yondashuvlarni hisobga olmagan. Yangi hujjatni ishlab chiquvchilar uning global amaliyotga mos kelishini va Qozog'iston ilmiy tadqiqotlarini tijoratlashtirishni tezlashtirishi kerakligini ta'kidlamoqdalar. Vazirlik sentyabr oyi oxiriga qadar ilmiy tashkilotlar uchun bir qator o'quv seminarlarini o'tkazishni rejalashtirmoqda.

Surat: pixabay/Kost9n4