Душанбе, 24 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». Дар пасманзари болоравии босуръати нархи ҷаҳонии алюминий, Тоҷикистон имконияти нодири иқтисодиро ба даст меорад — тақвияти мавқеи содиротӣ ва қисман ҷуброн кардани осебпазирии сохтории иқтисоди худ.
Қиматшавии шадиди металл, ки бо омилҳои геополитикӣ ва маҳдудияти таъминот вобаста аст, аллакай ба нақшаҳои истеҳсолӣ ва содиротии кишвар таъсир расонида истодааст.
Тибқи маълумоти платформаи таҳлилии Trading Economics, дар соли 2026 нархи алюминий дар Биржаи металлии Лондон аз 3,6 ҳазор доллар барои як тонна гузашта, ба сатҳи рекордии 3644 доллар расид.
Барои муқоиса, то моҳи апрели соли 2025 нархҳо дар ҳудуди 2400–2500 доллар қарор доштанд ва танҳо то охири ҳамон сол ба 2600–2700 доллар расиданд. Аммо аз оғози соли 2026 бозор ба марҳалаи афзоиши шадид ворид шуда, то нимаи моҳи апрел нархҳо ба 3500–3600 доллар баробар гардиданд.
Омили асосии болоравии нарх, ба гуфтаи коршиносон, вазъи муташанниҷи геополитикӣ дар Ховари Миёна мебошад. Маҳдуд гардидани ҳаракати киштиҳо дар тангнои Ормуз — яке аз роҳҳои муҳими савдои ҷаҳонӣ, ки тавассути он тақрибан 9 фоизи алюминийи аввалия интиқол меёбад — пешниҳоди металлро дар бозор коҳиш дод. Илова бар ин, осеб дидани иқтидорҳои коркард дар Амороти Муттаҳидаи Араб ва Баҳрайн низ ба кам шудани истеҳсолот таъсир расонд.
Коршиносон ҳушдор медиҳанд, ки ҳатто дар сурати ба эътидол омадани вазъ, барқарорсозии иқтидорҳои истеҳсолӣ метавонад моҳҳо ва ҳатто як сол вақт гирад. Ин маънои онро дорад, ки нархҳои баланд дар бозори алюминий метавонанд дар давраи миёнамӯҳлат нигоҳ дошта шаванд ва барои кишварҳои содиркунанда шароити мусоид фароҳам оваранд.
Барои Тоҷикистон, ки дар он саноати алюминий яке аз бахшҳои калидии иқтисод ба ҳисоб меравад, чунин вазъият имкониятҳои навро мекушояд. Пешгӯиҳо нишон медиҳанд, ки дар соли 2026 истеҳсоли алюминий дар кишвар 20 фоиз афзоиш ёфта, ба 131 ҳазор тонна мерасад. Дар ин раванд нақши асосиро ширкати ТАЛКО мебозад, ки бузургтарин истеҳсолкунандаи алюминий дар ҷумҳурӣ мебошад. ТАЛКО — яке аз бузургтарин истеҳсолкунандагони алюминий дар фазои ИДМ ва ягона истеҳсолкунанда дар Осиёи Марказӣ мебошад.
Ҳамзамон, содироти алюминий низ афзоиш хоҳад ёфт: интизор меравад, ки ҳаҷми он ба 105 ҳазор тонна расида, нисбат ба соли 2025 15 фоиз зиёд шавад. Дар арзиши пулӣ содирот ба 243 миллион доллар баробар шуда, 10,4 фоиз афзоиш меёбад. Ин нишон медиҳад, ки омили нарх ба манбаи асосии воридоти асъор табдил меёбад.
Аллакай дар семоҳаи аввали соли 2026 Тоҷикистон алюминий ва маҳсулоти онро ба маблағи 24,6 миллион доллар содир кард, ки ба 5,8 ҳазор тонна баробар аст. Ин нишондиҳандаҳо устувории талабот ва қобилияти мутобиқшавии иқтисоди кишварро ба тағйироти бозори ҷаҳонӣ тасдиқ мекунанд.
Бо вуҷуди ин, болоравии нархҳо на танҳо имконият, балки як навъ озмоиш низ мебошад. Коршиносон таъкид мекунанд, ки барои истифодаи самараноки ин вазъ Тоҷикистон бояд на танҳо ҳаҷми истеҳсолро зиёд кунад, балки коркарди амиқи алюминийро дар дохили кишвар рушд диҳад. Гузариш аз содироти ашёи хом ба истеҳсоли маҳсулоти дорои арзиши иловашуда метавонад самаранокии иқтисодиро ба маротиб зиёд намояд.
Ҳамзамон, масъалаи таъмини энергия низ муҳим боқӣ мемонад, зеро истеҳсоли алюминий соҳаи сермасрафи барқ аст. Дар ин замина рушди минбаъдаи гидроэнергетика ва навсозии инфрасохтор метавонад омили калидии рушди устувор гардад.
Дар маҷмӯъ, вазъияти имрӯза нишон медиҳад, ки иқтисоди Тоҷикистон то чӣ андоза ба бозорҳои беруна ва тағйирёбии нархҳо вобаста аст. Болоравии нархи алюминий имкониятҳои содиротиро муваққатан тақвият медиҳад, аммо устувории дарозмуддат аз диверсификатсияи иқтисод ва рушди занҷирҳои истеҳсолии дохилӣ вобаста хоҳад буд.
Ҳамин тариқ, рекорди нархи алюминий барои Тоҷикистон як «фурсати иқтисодӣ» фароҳам меорад. Саволи асосӣ ин аст, ки оё кишвар метавонад ин имконияти кӯтоҳмуддатро ба натиҷаи устувори рушд табдил диҳад.
Акс: хадамоти матбуотии ТАЛКО