Душанбе, 2026-жылдын 1-июлу — Karavan Info маалымат агенттиги. Тажикстандын күйүүчү май рыногу жаңы тышкы соккуга туш болду: Орусияда бензин жана дизелдик отун өндүрүүнүн азайышы өлкө боюнча май куюучу жайларда баалардын бир топ жогорулашына алып келди. Азырынча күйүүчү майдын физикалык тартыштыгы жок болсо да, июнь айындагы баанын жогорулашы Тажикстан экономикасынын Орусиянын мунай рыногуна жогорку деңгээлде көз карандылыгын көрсөтүп турат.

Тажикстан Республикасынын Энергетика жана суу ресурстары министрлигинин маалыматы боюнча, 2025-жылы Тажикстан Россиядан 1,2 миллион тоннадан ашык мунай продуктуларын жана суюлтулган газ импорттогон — бул өлкөгө импорттолгон бардык мунай продуктуларынын 70% дан ашыгын түзөт. Ички кайра иштетүү минималдуу бойдон калууда: өткөн жылы өлкөдө болгону 2100 тонна бензин жана 3100 тонна дизелдик отун өндүрүлгөн, бул импорттун мүмкүн болгон үзгүлтүктөрүн компенсациялоо үчүн жетишсиз.

Россиядагы кырдаал мунайды кайра иштетүү көлөмүнүн азайышынан кийин барган сайын татаалдашып баратат. Эл аралык аналитиктердин жана тармактык басылмалардын маалыматы боюнча, июнь айынын аягына карата Россияда автобензин өндүрүү өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу болжол менен 25% га төмөндөгөн.

Көрсөтүлгөн себептердин катарында бир катар ири мунай иштетүүчү заводдордун жабылышы жана оңдолушу, ошондой эле ички сезондук суроо-талаптын көбөйүшү бар.

Рынокту турукташтыруу үчүн орус бийлиги бир нече аймактарда күйүүчү май сатууга чектөөлөрдү киргизип, ички керектөөнү колдоо боюнча кошумча чараларды карап жатат. Ушул жагдайда экспорттук жеткирүүлөр болжолдонбой баратат, бул Борбордук Азиядагы импорттоочулар үчүн белгисиздикти күчөтөт.

Тажикстанда таасири негизинен баага сезилди. Рынокту мониторингдөөнүн маалыматтарына ылайык, Душанбеде июнь айында AI92 бензининин баасы литрине болжол менен 10,40 сомониден 11,30 сомониге чейин, ал эми дизелдик отун литрине 11,00 сомониден 13,30 сомониге чейин жогорулаган.

Экономисттер учурдагы баалардын көтөрүлүшү бир гана унаа ээлери үчүн көйгөй эмес экенин белгилешет. Күйүүчү майдын баасынын жогорулашы сөзсүз түрдө транспорттун, курулуштун, айыл чарбасынын жана чекене сооданын чыгымдарына таасирин тийгизет. Натыйжада, бул кошумча чыгымдар акырындык менен кеңири керектөө товарларынын бааларына өтүп жатат.

Жеткирүүнү диверсификациялоо маселеси көп жылдардан бери талкууланып келет, бирок дароо чечимдер жок. Иран, Азербайжан же башка өлкөлөр аркылуу өтүүчү альтернативдүү жолдор олуттуу логистикалык чыгымдарды же жергиликтүү кайра иштетүүнү өнүктүрүүнү талап кылат, бул аларды орусиялык жеткирүүлөргө салыштырмалуу атаандаштыкка жөндөмдүү эмес кылат.

Алдыдагы айларда Орусиянын күйүүчү май рыногундагы кырдаал тажик рыногу үчүн негизги фактор бойдон калат. Эгерде Орусияда мунай иштетүү көлөмү калыбына келсе, баага болгон кысым азайышы мүмкүн. Болбосо, Тажикстан туруксуздуктун жогорулашы жана энергия бааларынын жогорулашы мезгилине көнүүгө аргасыз болот.

СҮРӨТ: Караван Инфо маалымат агенттиги