Душанбе, 2026 жылғы 1 шілде — Karavan Info ақпараттық агенттігі. Тәжікстанның отын нарығы жаңа сыртқы соққыға тап болды: Ресейде бензин мен дизель отыны өндірісінің төмендеуі ел бойынша жанармай құю станцияларындағы бағаның айтарлықтай өсуіне әкелді. Әзірге физикалық отын тапшылығы болмаса да, маусым айындағы бағаның өсуі Тәжікстан экономикасының Ресей мұнай нарығына жоғары тәуелділігін көрсетеді.

Тәжікстан Республикасы Энергетика және су ресурстары министрлігінің мәліметтері бойынша, 2025 жылы Тәжікстан Ресейден 1,2 миллион тоннадан астам мұнай өнімдері мен сұйытылған газ импорттаған, бұл елге импортталатын барлық мұнай өнімдерінің 70%-дан астамын құрайды. Ішкі мұнай өңдеу минималды деңгейде қалып отыр: өткен жылы елде тек 2100 тоннаға жуық бензин және 3100 тонна дизель отыны өндірілген, бұл импорттағы ықтимал үзілістерді өтеу үшін жеткіліксіз.

Ресейдегі жағдай мұнай өңдеу көлемінің төмендеуінен кейін күрделене түсті. Халықаралық сарапшылар мен салалық басылымдардың мәліметтері бойынша, маусым айының соңына қарай Ресейдегі автомобиль бензинін өндіру өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда шамамен 25%-ға төмендеді.

Келтірілген себептерге бірқатар ірі мұнай өңдеу зауыттарының жабылуы және жөндеуі, сондай-ақ ішкі маусымдық сұраныстың артуы жатады.

Нарықты тұрақтандыру үшін Ресей билігі бірнеше аймақта отын сатуға шектеулер қойды және ішкі тұтынуды қолдау үшін қосымша шараларды қарастыруда. Осыған байланысты экспорттық жеткізілімдер болжанбайтын болып барады, бұл Орталық Азиядағы импорттаушылар үшін белгісіздікті арттырады.

Тәжікстанда бұл әсер негізінен бағаларға сезілді. Нарықтық мониторинг деректері бойынша, Душанбеде маусым айында AI92 бензинінің бағасы литріне шамамен 10,40-тан 11,30 сомониге дейін, ал дизель отыны литріне 11,00-ден 13,30 сомониге дейін өсті.

Экономистер қазіргі бағаның өсуі тек автокөлік иелері үшін ғана емес екенін атап өтеді. Жанармай бағасының өсуі сөзсіз көлік, құрылыс, ауыл шаруашылығы және бөлшек сауда шығындарына әсер етеді. Нәтижесінде, бұл қосымша шығындар біртіндеп тұтыну тауарларының кең ауқымының бағаларына ауысып келеді.

Жеткізуді әртараптандыру мәселесі жылдар бойы талқыланып келеді, бірақ дереу шешімдер жоқ. Иран, Әзірбайжан немесе басқа елдер арқылы өтетін балама бағыттар айтарлықтай логистикалық шығындарды немесе отандық өңдеуді дамытуды талап етеді, бұл оларды ресейлік жеткізілімдермен салыстырғанда бәсекеге қабілетті емес етеді.

Алдағы айларда Ресей отын нарығындағы жағдай Тәжікстан нарығы үшін маңызды фактор болып қала береді. Егер Ресейдегі мұнай өңдеу көлемі қалпына келсе, баға қысымы төмендеуі мүмкін. Әйтпесе, Тәжікстан тұрақсыздықтың артуы мен энергия шығындарының өсуі кезеңіне бейімделуге мәжбүр болады.

ФОТО: Karavan Info ақпараттық агенттігі