Душанбе, 8 октябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Муомилоти тиҷоратии Тоҷикистон бо чаҳор кишвари Осиёи Марказӣ — Қазоқистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Туркманистон — дар моҳҳои январ–августи соли 2026 ба 1,67 миллиард доллар расид. Ба тиҷорат бо кишварҳои ҳамсояи минтақа тақрибан 18 фоизи гардиши умумии савдои хориҷии ҷумҳурӣ рост омадааст, ки ҳаҷми он дар ин давра 9,23 миллиард долларро ташкил дод.
Ин маълумотро Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси маълумоти Хадамоти гумрук пешниҳод кардааст. Нишондиҳандаҳо нишон медиҳанд, ки минтақа яке аз самтҳои муҳими тиҷорати хориҷии кишвар боқӣ мемонад, аммо ҳаҷм ва хусусияти ҳамкории тиҷоратӣ бо ҳар як кишвари минтақа аз ҳам фарқ мекунад.
Қазоқистон пешсафии худро нигоҳ медорад
Қазоқистон аз рӯи ҳаҷми савдо бо Тоҷикистон ҳамоно дар байни кишварҳои Осиёи Марказӣ мақоми аввалро нигоҳ медорад. Ба ин кишвар беш аз нисфи гардиши умумии савдои Тоҷикистон бо чаҳор кишвари минтақа рост меояд.
Дар ҳамин ҳол, сохтори савдои ду кишвар бо бартарии назарраси воридот тавсиф мешавад. Дар ҳашт моҳи аввали соли 2026 ҳаҷми воридоти мол аз Қазоқистон ба Тоҷикистон нисбат ба содироти Тоҷикистон ба ин кишвар беш аз 13 маротиба зиёд буд.
Чунин сохтори тиҷоратӣ аз нақши муҳими Қазоқистон ҳамчун таъминкунандаи бозори Тоҷикистон шаҳодат медиҳад ва ҳамзамон имкониятҳои густариши содироти Тоҷикистон ба бозори ин кишварро нишон медиҳад.
Ӯзбекистон — бозори асосии молҳои Тоҷикистон
Вазъ дар муносибатҳои тиҷоратӣ бо Ӯзбекистон фарқ мекунад. Гарчанде аз рӯи ҳаҷми умумии гардиши мол ин кишвар аз Қазоқистон ақиб мемонад, маҳз Ӯзбекистон барои молҳои Тоҷикистон дар байни чаҳор кишвари Осиёи Марказӣ бузургтарин бозори содиротӣ ба ҳисоб меравад.
Ба Ӯзбекистон беш аз се ду ҳиссаи ҳаҷми умумии содироти Тоҷикистон ба Қазоқистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Туркманистон рост омадааст. Ин вазъ самти Ӯзбекистонро аз нигоҳи пешбурди маҳсулоти Тоҷикистон дар бозорҳои минтақа ба яке аз самтҳои муҳим табдил медиҳад.
Ҳамин тариқ, Қазоқистон аз рӯи ҳаҷми умумии гардиши савдо мавқеи пешсафиро нигоҳ медорад, дар ҳоле ки Ӯзбекистон дар бахши содироти Тоҷикистон нақши махсус дорад.
Суръати баландтарини афзоиш ба Туркманистон ва Қирғизистон рост меояд
Дар соли 2026 суръати бештарини афзоиши савдои Тоҷикистон ба Туркманистон ва Қирғизистон рост омадааст.
Дар моҳҳои январ–август гардиши савдо бо Туркманистон нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 4,4 баробар ва бо Қирғизистон 2,5 баробар афзоиш ёфт.
Бо вуҷуди ин, аз рӯи ҳаҷми мутлақ ҳар ду самт ҳанӯз аз тиҷорат бо Қазоқистон ва Ӯзбекистон хеле ақиб мемонанд. Дар муносибатҳои тиҷоратӣ бо Туркманистон ҳиссаи воридот махсусан баланд буда, қариб тамоми гардиши мол аз ҳисоби воридоти маҳсулот ба Тоҷикистон ташаккул ёфтааст.
Суръати баланди афзоиш дар заминаи ҳаҷми нисбатан хурди ибтидоӣ нишон медиҳад, ки ин самтҳо ҳоло дар марҳилаи густариш қарор дошта, метавонанд ба тағйири минбаъдаи сохтори ҷуғрофии савдои минтақавии Тоҷикистон таъсир расонанд.
Воридот тақрибан шаш баробар бештар аз содирот аст
Яке аз хусусиятҳои асосии савдои Тоҷикистон бо кишварҳои Осиёи Марказӣ ҳамоно фарқи назаррас байни содирот ва воридот мебошад.
Дар ҳашт моҳи соли 2026 Тоҷикистон аз чаҳор кишвари минтақа тақрибан шаш баробар бештар мол ворид кардааст, нисбат ба ҳаҷми моле, ки ба бозорҳои онҳо содир намудааст.
Қисми асосии ин номутаносибиро тиҷорат бо Қазоқистон ташкил медиҳад, ки дар он фарқи байни воридот ва содирот махсусан зиёд аст. Савдо бо Ӯзбекистон нисбатан мутавозинтар ба назар мерасад, ҳарчанд дар ин самт низ ҳаҷми воридот аз содироти Тоҷикистон зиёд мебошад.
Аз нуқтаи назари сиёсати дарозмуддати тиҷоратӣ ин вазъ маънои онро дорад, ки афзоиши гардиши савдои минтақавӣ на танҳо бо густариши бозорҳои фурӯш, балки бо афзоиши вобастагӣ аз воридоти маҳсулот низ ҳамроҳ мешавад. Ҳамзамон, масъалаи васеъ намудани номгӯй ва ҳаҷми содироти Тоҷикистон ба кишварҳои ҳамсоя боқӣ мемонад.
Савдои минтақавӣ нобаробар рушд кардааст
Маълумоти панҷ соли пурраи охир нишон медиҳад, ки савдои Тоҷикистон бо кишварҳои Осиёи Марказӣ бо суръати яксон ва пайваста рушд накардааст.
Пас аз афзоиш дар соли 2022, вақте гардиши умумии савдо бори аввал дар давраи баррасишаванда аз 2 миллиард доллар гузашт, соли 2023 коҳиш ба қайд гирифта шуд. Дар ду соли минбаъда ҳаҷми савдо боз афзоиш ёфт, аммо аз рӯи натиҷаҳои соли 2025 нишондиҳанда ҳанӯз каме ба сатҳи соли 2022 нарасидааст.
Дар баробари ин, дар сохтори тиҷорати минтақавӣ тағйироти назаррас ба амал омаданд. Дар солҳои 2021–2025 гардиши савдои Тоҷикистон бо Ӯзбекистон бештар афзоиш ёфта, тақрибан 60 фоиз зиёд шудааст.
Дар савдо бо Қазоқистон дар ҳамин давра тағйироти назаррас ба назар нарасид: ҳаҷми гардиши мол дар соли 2025 тақрибан дар сатҳи соли 2021 қарор дошт. Бо вуҷуди ин, Қазоқистон дар тамоми панҷ соли охир бузургтарин шарики тиҷоратии Тоҷикистон дар байни кишварҳои Осиёи Марказӣ боқӣ монд.
Дар маҷмӯъ, омор манзараи дуҷонибаи ҳамкории тиҷоратии минтақавиро нишон медиҳад: аз як тараф, бозорҳои кишварҳои ҳамсоя дар тиҷорати хориҷии Тоҷикистон ҷойгоҳи назаррас доранд ва баъзе самтҳо рушди босуръатро нишон медиҳанд, аз ҷониби дигар, ҳаҷми содирот ҳанӯз аз воридот хеле камтар аст. Аз ин рӯ, афзоиши минбаъдаи тиҷорат бо кишварҳои Осиёи Марказӣ на танҳо ба зиёд шудани гардиши умумии мол, балки ба имкони густариши ҳузури маҳсулоти Тоҷикистон дар бозорҳои минтақа низ вобаста хоҳад буд.
АКС: Азия+