در سیاست بینالملل، گاهی اوقات خودِ برگزاری یک جلسه از اعلام رسمی آن مهمتر است.
بنابراین، سفر جان راتکلیف، رئیس سازمان سیا، به مسکو شایسته توجه ویژه است. واشنگتن و مسکو هنوز تمام جزئیات تماسها را فاش نکردهاند، اما سطح نماینده آمریکا، زمانبندی این سفر و وضعیت ژئوپلیتیکی حاکم نشان میدهد که ممکن است مسائل استراتژیک مورد بحث قرار گرفته باشد.
آخرین سفر رئیس سازمان سیا به مسکو در سال ۲۰۲۱ انجام شد. ویلیام برنز در بحبوحه وخامت سریع روابط بین روسیه و غرب و افزایش تنشها پیرامون اوکراین، وارد پایتخت روسیه شد.
اکنون رئیس اطلاعات آمریکا در مسکو است.
آیا این تصادفی است؟
احتمالاً. اما در دیپلماسی اطلاعاتی، چنین همزمانیهایی معمولاً نیاز به تحلیل دقیقتری دارند.
چرا راتکلیف؟
جان راتکلیف چیزی بیش از رئیس سازمان سیا است. او یکی از مورد اعتمادترین افراد دونالد ترامپ محسوب میشود.
بنابراین، سفر او میتواند نشان دهد که واشنگتن نه به یک کانال دیپلماتیک معمولی، بلکه به یک کانال ارتباطی مستقیم و حساس نیاز داشت که بتواند مسائلی را که همیشه در سطح دیپلماسی عمومی مطرح نمیشوند، مورد بحث قرار دهد.
نکته جالب توجه این است که طبق گزارشها، راتکلیف با ولادیمیر پوتین دیداری نداشته است.
اگر واقعاً چنین باشد، سوال اصلی مطرح میشود:
آن موقع طرف صحبت او از طرف روسیه چه کسی بود؟
نمایندگان رهبری روسیه چه کسانی هستند؟
اینجاست که کلید درک هدف واقعی این دیدار ممکن است نهفته باشد.
ایران: مسکو به عنوان میانجی؟
یکی از بارزترین نسخهها، ایران است.
واشنگتن در حال افزایش فشار بر تهران است، در حالی که مسکو روابط سیاسی و استراتژیک نزدیکی با ایران دارد.
در چنین شرایطی، ایالات متحده ممکن است روسیه را به عنوان یک کانال بالقوه نفوذ بر تهران ببیند.
اما بعید است که مسکو صرفاً به دلایل نوعدوستانه اقدام کند.
اگر کرملین واقعاً موافقت کند که در جهت ایران به واشنگتن کمک کند، یک سوال اساسی مطرح میشود:
واشنگتن چه بهایی خواهد پرداخت؟
و اینجاست که سیاست بزرگ واقعی آغاز میشود.
موارد چانهزنی بالقوه میتواند شامل مسائل اوکراین، تحریمها، امنیت اروپا، ناتو، روابط روسیه و آمریکا یا سایر موضوعات استراتژیک باشد.
بنابراین، نمیتوان این احتمال را رد کرد که یک تماس اطلاعاتی واحد ممکن است چانهزنی سیاسی در مقیاس بزرگتری بین مسکو و واشنگتن را پنهان کند.
اوکراین مسئله اصلی است که نمیتوان آن را رد کرد
با وجود تمرکز بر ایران، اوکراین همچنان عنصر کلیدی در رویارویی روسیه و آمریکا است.
اگر دولت ترامپ واقعاً به دنبال راهی برای رسیدن به توافق قطعی در مورد اوکراین است، پس تماس مستقیم در سطح بالا با مسکو عملاً اجتنابناپذیر میشود.
علاوه بر این، کانال اطلاعاتی گاهی اوقات میتواند به طور قابل توجهی مؤثرتر از مذاکرات دیپلماتیک رسمی باشد.
آنجا میتوانید درباره چیزهایی صحبت کنید که نمیشود در ملاء عام گفت.
خاورمیانه در حال تغییر محاسبات خود است
عامل دیگر، اوضاع به سرعت در حال تغییر در خاورمیانه است.
خلیج فارس، تنگه هرمز، دریای سرخ و مسیرهای انرژی اهمیتی فراتر از منطقه دارند.
برای روسیه، افزایش قیمت جهانی نفت و گاز میتواند به معنای درآمد اضافی باشد.
برای ایالات متحده و اروپا، خطرات اقتصادی و نظامی جدیدی وجود دارد.
بنابراین، هر بحران جدید در خاورمیانه ناگزیر هم بر مسئله اوکراین و هم بر روابط بین مسکو و واشنگتن تأثیر میگذارد.
عامل ترامپ
نباید سیاست داخلی آمریکا را فراموش کنیم.
برای ترامپ، موفقیت در سیاست خارجی قبل از انتخابات میتواند اهمیت سیاسی جدی داشته باشد.
اگر واشنگتن بتواند همزمان در مورد ایران پیشرفت کند، تنشها در خاورمیانه را کاهش دهد یا در مورد اوکراین پیشرفت کند، این یک استدلال قوی برای دولت ترامپ خواهد بود.
به همین دلیل است که زمان سفر راتکلیف نیز میتواند قابل توجه باشد.
C-17: جزئیاتی که توجه را جلب میکند
نکته قابل توجه خاص، اطلاعاتی است که نشان میدهد راتکلیف با یک هواپیمای ترابری نظامی C-17 از طریق کشورهای بالتیک به روسیه رسیده است.
این مسیر به خودی خود چیزی را ثابت نمیکند و تنها میتوان آن را با ملاحظات امنیتی توضیح داد.
اما وقتی این موضوع با اطلاعات محدود در مورد این بازدید ترکیب میشود، یک سوال دیگر مطرح میشود:
چرا طرفین ترجیح میدهند اینقدر کم درباره محتوای تماسها صحبت کنند؟
در دیپلماسی اطلاعاتی، سکوت گاهی اوقات خود بخشی از پیام است.
اگر کش پاتل نفر بعدی باشد…
این داستان در صورت سفر کاش پاتل، رئیس افبیآی، به مسکو، که قبلاً نیز گزارش شده بود، جالبتر هم خواهد شد.
اگر دو مقام ارشد امنیتی و اطلاعاتی ایالات متحده در مدت زمان نسبتاً کوتاهی از پایتخت روسیه بازدید کنند، این میتواند نشانهای از تشکیل یک کانال ارتباطی جداگانه و بسته بین واشنگتن و مسکو باشد.
و چنین کانالهایی معمولاً زمانی ایجاد میشوند که دیپلماسی رسمی کافی نباشد.
نتیجهگیری
هنوز هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد راتکلیف به طور خاص برای بحث در مورد ایران، اوکراین یا هر توافق خاصی به مسکو آمده است.
اما دلیلی برای پرسیدن سوال دیگری وجود دارد:
چرا حالا؟ چرا راتکلیف؟
و چرا مسکو؟
ماموریت او ممکن است به ایران مربوط باشد.
احتمالاً با اوکراین.
شاید – با معماری آینده روابط بین روسیه و ایالات متحده.
یا شاید همه این مسائل بخشی از یک بسته مذاکره بزرگ بودند.
نکته جالب اینجاست که دیپلماسی عمومی ممکن است فقط نوک کوه یخ باشد.
توافقهای واقعی بین قدرتهای بزرگ اغلب نه با کنفرانسهای مطبوعاتی، بلکه با جلسات غیرعلنی آغاز میشوند، جایی که طرفین ابتدا نیات یکدیگر را بررسی میکنند.
بنابراین سوال اصلی سفر راتکلیف ممکن است کاملاً متفاوت به نظر برسد:
واشنگتن چه چیزی به مسکو پیشنهاد داد و مسکو در عوض چه چیزی مطالبه کرد؟
پاسخ به این سوال میتواند خیلی بیشتر از اظهارات رسمی هر دو طرف، اوضاع را توضیح دهد.
چون گاهی اوقات مهمترین اتفاقات زمانی رخ میدهد که دوربینها خاموش، درها بسته و شرکتکنندگان جلسه سکوت را انتخاب میکنند.
باشگاه متخصصان مستقل "نسخه من"
عکس: هوش مصنوعی تولید شده توسط هیئت تحریریه خبرگزاری کاروان اینفو