Бүгінгі таңда әлемде су ресурстарына деген сұраныс тез өсіп келеді. Осы жағдайда Орталық Азияның ортақ су ресурстарын ұтымды пайдалану аймақтың қауіпсіздігін, тұрақтылығын және тұрақты дамуын қамтамасыз етудің негізгі факторы болып табылады.

Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёевтің жаһандық экологиялық қауіптердің алдын алуға, әсіресе су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған сындарлы ұсыныстары мен практикалық бастамалары аймақ елдері тарапынан кеңінен қолдау табуда. Осы тұрғыда заманауи суару технологияларын енгізу ауыл шаруашылығында су тиімділігін арттырудың ең тиімді шешімі ретінде қарастырылады. Бұл технологиялар суды үнемдеп қана қоймай, сонымен қатар минералды тыңайтқыштарға, жанар-жағармай материалдарына және еңбекке жұмсалатын шығындарды айтарлықтай азайтады, сонымен бірге дақылдардың өнімділігін арттыруға ықпал етеді.

Жаңа Өзбекстанда суды пайдалану тәжірибесін жақсарту реформалардың бастапқы кезеңінде де мемлекеттік саясат деңгейіне көтерілді. «Өзбекстан 2030» стратегиясында барлық суармалы жерлерде су үнемдейтін технологияларды енгізу басымдық ретінде белгіленген.

Президент өзінің Олий Мажлис пен Өзбекстан халқына жолдауында бұл мәселенің маңыздылығын ерекше атап өтіп, 2026 жылы су үнемдеу технологияларын енгізуге 3 триллион 300 миллиард сум (шамамен 275 миллион доллар) бөлінетінін атап өтті.

Талдау көрсеткендей, 2019 жылдан бері қолданылып келе жатқан мемлекеттік қолдау механизмі, соның ішінде су үнемдеу технологияларын енгізуге субсидиялар жоғары тиімділік көрсетті және кластерлік ұйымдар мен шаруашылықтар үшін маңызды ынталандырушы фактор болып табылады.

Нәтижесінде, 2019–2025 жылдары Қарақалпақстан Республикасы мен еліміздің аймақтарында:

• тамшылатып суару жүйесі 664 мың гектар жерге енгізілді,
• 124 мың гектарда — жаңбырлатып суару,
• 73 мың гектар — дискретті суару,
• 124 мың гектар жерге икемді құбырларды пайдаланатын суару технологиялары және бороздаларды пленкамен жабу қолданылды,
• Лазерлік технологияны қолдану арқылы 1,6 миллион гектар жер тегістелді.

Осы саланың маманы ретінде мен су үнемдейтін технологиялар, атап айтқанда, тамшылатып суару, жаңбырлату және басқа да заманауи суару әдістері отандық фермерлер арасында барған сайын танымал болып келе жатқанын атап өтемін.

Осы жылдың 3 ақпанында Өзбекстан Республикасының Президенті су ресурстарын тиімді пайдалану және су үнемдеу технологияларын кеңейту туралы презентация өткізді. Іс-шара барысында осы процестерді кеңейту бойынша қосымша шаралар талқыланды.

Нақтырақ айтқанда, 2028 жылға қарай қосымша 930 000 гектар жерге су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарлануда, бұл олардың жалпы ауданын 3,5 миллион гектарға жеткізуге мүмкіндік береді, бұл барлық суармалы жерлердің шамамен 80%-ын құрайды.

Су үнемдейтін технологияларды енгізу ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін, әсіресе су тапшылығы бар аймақтарда, кепілдендірілген сумен жабдықтаудың негізін қалайды. Бұл салада мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіру жұмыстары жалғасуда.

Өзбекстан Республикасы Президентінің 2026-жылғы 5 ақпандағы «Су ресурстарын пайдалану тиімділігін арттырудың қосымша шаралары туралы» Жарлығына сәйкес ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін ынталандырудың жаңа механизмдері енгізілуде.

Сондай-ақ:

• 2026-2028 жылдарға арналған мақсатты индикатор белгіленді: су үнемдейтін технологияларды енгізу алаңын 3,5 миллион гектарға дейін арттыру;
• 220 мың гектар жерге тамшылатып суаруды, 110 мың гектар жерге жаңбырлатып суаруды, ал 600 мың гектар жерге лазерлік тегістеу әдісін енгізу жоспарлануда.

2026 жылы коммерциялық банктер осы мақсаттарға 2,6 триллион сом несие, сондай-ақ 800 миллиард сом субсидия бөледі.

Сонымен қатар, Шыңжаңның (ҚХР) озық тәжірибесіне негізделген мамандардың біліктілігін арттыру жүйесі енгізіледі.

2027 жылдан бастап келесілер көзделіп отыр:

• жерлердің сумен жабдықталу деңгейіне байланысты суды пайдалануға арналған салық мөлшерлемелерін және субсидияларды саралау;
• тұрақсыз сумен жабдықтау аймақтарында субсидиялар үшін 1,25 өсу коэффициентін қолдану;
• тұрақты сумен жабдықтау жағдайында су үнемдеу технологияларын енгізу болмаған жағдайда салықтың жоғарылатылған (екі еселенген) мөлшерлемесін қолдану.

2026 жылдың 1 сәуірінен бастап су үнемдеу технологиялары енгізілген және субсидиялар берілген жерлерде дәстүрлі суару әдістерін пайдалану рұқсатсыз су пайдалану ретінде жіктеледі және қаржылық айыппұлдар салынады.

Өзбекстан адами ресурстарды дамытуға ерекше көңіл бөледі. «Су қызметкерлері мектебі» жобасы биыл 10 000 ауыл шаруашылығы жұмысшысын біліктілігін арттыруды, сондай-ақ 358 маманды шетелге жіберуді жоспарлап отыр.

Білім беру жүйесін жетілдіру шаралары да қарастырылған: 2026/2027 оқу жылынан бастап халықаралық тәжірибені ескере отырып, мамандандырылған университеттерде кадрларды даярлау күшейтіледі.

Қорытындылай келе, су ресурстарын ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету, су үнемдеу технологияларын енгізуді кеңейту және осы саладағы реформаларды тереңдету бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтеріліп келе жатқанын атап өткен жөн.

Бүгін біздің алдымызда маңызды міндет тұр: суды үнемдеуді ұлттық құндылыққа айналдыру.

Дереккөз: Ресей Федерациясындағы Өзбекстан Республикасының елшілігі