Бүгүнкү күндө дүйнөдө суу ресурстарына болгон суроо-талап тездик менен өсүп жатат. Мындай шарттарда Борбордук Азиянын жалпы суу ресурстарын рационалдуу пайдалануу аймактын коопсуздугун, туруктуулугун жана туруктуу өнүгүүсүн камсыз кылууда негизги фактор болуп саналат.

Өзбекстан Республикасынын Президенти Шавкат Мирзиёевдин глобалдык экологиялык коркунучтардын алдын алууга, айрыкча суу коопсуздугун камсыз кылууга багытталган конструктивдүү сунуштары жана практикалык демилгелери аймактагы өлкөлөр тарабынан кеңири колдоого алынууда. Бул контекстте заманбап сугат технологияларын киргизүү айыл чарбасында суунун натыйжалуулугун жогорулатуунун эң натыйжалуу чечими катары каралууда. Бул технологиялар сууну үнөмдөө менен бирге минералдык жер семирткичтерге, күйүүчү-майлоочу материалдарга жана эмгекке кеткен чыгымдарды бир кыйла азайтып, ошол эле учурда түшүмдүүлүктүн жогорулашына өбөлгө түзөт.

Жаңы Өзбекстанда сууну пайдалануу практикасын жакшыртуу реформалардын баштапкы этабында эле мамлекеттик саясаттын деңгээлине көтөрүлгөн. "Өзбекстан 2030" стратегиясында бардык сугат жерлеринде сууну үнөмдөөчү технологияларды ишке ашыруу артыкчылыктуу багыт катары белгиленген.

Президент өзүнүн Олий Мажлиске жана Өзбекстан элине кайрылуусунда бул маселенин маанилүүлүгүн өзгөчө баса белгилеп, 2026-жылы сууну үнөмдөөчү технологияларды ишке ашырууга 3 триллион 300 миллиард сум (болжол менен 275 миллион доллар) бөлүнөрүн белгиледи.

Талдоо көрсөткөндөй, 2019-жылдан бери колдонулуп келе жаткан мамлекеттик колдоо механизми, анын ичинде сууну үнөмдөөчү технологияларды ишке ашыруу үчүн субсидиялар жогорку натыйжалуулукту көрсөттү жана кластердик уюмдар жана чарбалар үчүн маанилүү стимул болуп кызмат кылат.

Натыйжада, 2019–2025-жылдары Каракалпакстан Республикасында жана өлкөнүн аймактарында:

• Тамчылатып сугаруу системасы 664 миң гектар жерге киргизилген.
• 124 миң гектарда – жаадырып сугаруу,
• 73 миң гектар – дискреттик сугаруу,
• 124 миң гектар жерге ийкемдүү түтүктөрдү колдонуу менен сугаруу технологиялары жана бороздорду пленка менен каптоо колдонулду,
• Лазердик технологияны колдонуу менен 1,6 миллион гектар жер тегизделген.

Бул тармактагы адис катары мен сууну үнөмдөөчү технологиялар, атап айтканда, тамчылатып сугаруу, чачыратуу жана башка заманбап сугаруу ыкмалары жергиликтүү дыйкандар арасында барган сайын популярдуу болуп баратканын белгилейм.

Ушул жылдын 3-февралында Өзбекстан Республикасынын Президенти суу ресурстарын натыйжалуу пайдалануу жана сууну үнөмдөөчү технологияларды кеңейтүү боюнча презентация өткөрдү. Иш-чаранын жүрүшүндө бул процесстерди кеңейтүү боюнча кошумча чаралар талкууланды.

Тактап айтканда, 2028-жылга чейин кошумча 930 000 гектар жерге сууну үнөмдөөчү технологияларды киргизүү пландаштырылууда, алардын жалпы аянты 3,5 миллион гектарга чейин жетип, бардык сугат жерлеринин болжол менен 80% түзөт.

Сууну үнөмдөөчү технологияларды ишке ашыруу айыл чарба өндүрүүчүлөрү үчүн, айрыкча суу жетишсиздиги бар аймактарда, кепилденген суу менен камсыздоонун негизин түзөт. Бул жаатта мамлекеттик колдоо механизмдерин өркүндөтүү боюнча аракеттер уланууда.

Өзбекстан Республикасынын Президентинин 2026-жылдын 5-февралындагы "Суу ресурстарын пайдалануунун натыйжалуулугун жогорулатуу боюнча кошумча чаралар жөнүндө" Жарлыгына ылайык, айыл чарба өндүрүүчүлөрү үчүн жаңы стимулдаштыруу механизмдери киргизилүүдө.

Өзгөчө:

• 2026–2028-жылдарга максаттуу индикатор белгиленди: сууну үнөмдөөчү технологияларды ишке ашыруу аянтын 3,5 миллион гектарга чейин көбөйтүү;
• 220 миң гектар жерге тамчылатып сугаруу, 110 миң гектар жерге жаадырып сугаруу, ал эми 600 миң гектар жерге лазердик тегиздөөнү киргизүү пландаштырылууда.

2026-жылы коммерциялык банктар бул максаттарга 2,6 триллион сум насыя, ошондой эле 800 миллиард сум субсидия бөлөт.

Мындан тышкары, Синьцзяндын (КЭР) алдыңкы тажрыйбасына негизделген адистердин квалификациясын жогорулатуу системасы киргизилет.

2027-жылдан баштап төмөнкүлөр пландаштырылууда:

• жерлердин суу менен камсыз болуу деңгээлине жараша сууну пайдалануу үчүн салык ставкаларын жана субсидияларды дифференциациялоо;
• суу менен камсыздоо туруксуз болгон аймактарда субсидиялар үчүн 1,25 көбөйтүүчү коэффициентти колдонуу;
• туруктуу суу менен камсыздоо шарттарында сууну үнөмдөөчү технологияларды ишке ашыруу жок болгон учурда салыктын жогорулатылган (кош) ставкасын колдонуу.

2026-жылдын 1-апрелинен тартып сууну үнөмдөөчү технологиялар ишке ашырылып, субсидиялар берилген жерлерде салттуу сугаруу ыкмаларын колдонуу сууну уруксатсыз пайдалануу катары классификацияланып, каржылык айып пул салынат.

Өзбекстан адам ресурстарын өнүктүрүүгө өзгөчө көңүл бурат. "Суу кызматкерлеринин мектеби" долбоору быйыл 10 000 айыл чарба жумушчусун квалификациясын жогорулатууну, ошондой эле 358 адисти чет өлкөлөргө жөнөтүүнү пландаштырууда.

Ошондой эле билим берүү системасын өркүндөтүү чаралары каралган: 2026/2027-окуу жылынан баштап, эл аралык тажрыйбаны эске алуу менен адистештирилген университеттерде кадрларды даярдоо күчөтүлөт.

Жыйынтыктап айтканда, суу ресурстарын рационалдуу пайдаланууну камсыз кылуу, сууну үнөмдөөчү технологияларды жайылтуу жана бул жааттагы реформаларды тереңдетүү боюнча жүргүзүлүп жаткан иштер сапаттык жактан жаңы деңгээлге көтөрүлүп жатканын белгилей кетүү керек.

Бүгүн биздин алдыбызда маанилүү милдет турат: сууну үнөмдөөнү улуттук баалуулукка айландыруу.

Булак: Өзбекстан Республикасынын Орусия Федерациясындагы элчилиги