Bugungi kunda dunyoda suv resurslariga talab tez sur'atlar bilan o'sib bormoqda. Bunday sharoitda Markaziy Osiyoning umumiy suv resurslaridan oqilona foydalanish mintaqaning xavfsizligi, barqarorligi va barqaror rivojlanishini ta'minlashda muhim omil hisoblanadi.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning global ekologik tahdidlarning oldini olishga, xususan, suv xavfsizligini taʼminlashga qaratilgan konstruktiv takliflari va amaliy tashabbuslari mintaqa mamlakatlari tomonidan keng qoʻllab-quvvatlanmoqda. Shu nuqtai nazardan, zamonaviy sugʻorish texnologiyalarini joriy etish qishloq xoʻjaligida suv samaradorligini oshirishning eng samarali yechimi sifatida qaralmoqda. Ushbu texnologiyalar nafaqat suvni tejaydi, balki mineral oʻgʻitlar, yoqilgʻi-moylash materiallari va ishchi kuchi xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi, shu bilan birga ekinlar hosildorligini oshirishga yordam beradi.
Yangi Oʻzbekistonda suvdan foydalanish amaliyotini takomillashtirish islohotlarning dastlabki bosqichida ham davlat siyosati darajasiga koʻtarildi. “Oʻzbekiston 2030” strategiyasida barcha sugʻoriladigan yerlarda suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish ustuvor vazifa sifatida belgilangan.
Prezident Oliy Majlis va Oʻzbekiston xalqiga Murojaatnomasida ushbu masalaning muhimligini alohida taʼkidlab, 2026-yilda suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish uchun 3 trillion 300 milliard soʻm (taxminan 275 million dollar) ajratilishini taʼkidladi.
Tahlillar shuni ko'rsatadiki, 2019-yildan beri amalda bo'lgan davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash mexanizmi, jumladan, suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish uchun subsidiyalar yuqori samaradorlikni namoyish etdi va klaster tashkilotlari va fermer xo'jaliklari uchun muhim rag'batlantiruvchi omil bo'lib xizmat qiladi.
Natijada, 2019–2025 yillarda Qoraqalpogʻiston Respublikasi va mamlakat viloyatlarida:
- 664 ming gektar maydonda tomchilatib sug'orish tizimi joriy etildi,
- 124 ming gektar maydonda – purkagich bilan sug'orish,
- 73 ming gektar – alohida sug'orish,
- 124 ming gektar maydonda egiluvchan quvurlar va egatlarni plyonka bilan qoplash orqali sug'orish texnologiyalari qo'llanildi,
- Lazer texnologiyasi yordamida 1,6 million gektar yer tekislandi.
Ushbu soha mutaxassisi sifatida men suvni tejaydigan texnologiyalar, xususan, tomchilatib sug'orish, purkagich va boshqa zamonaviy sug'orish usullari mahalliy fermerlar orasida tobora ommalashib borayotganini ta'kidlayman.
Joriy yilning 3-fevral kuni Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti suv resurslaridan samarali foydalanish va suvni tejaydigan texnologiyalarni kengaytirish boʻyicha taqdimot oʻtkazdi. Tadbir davomida ushbu jarayonlarni kengaytirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar muhokama qilindi.
Xususan, 2028-yilga kelib, qo'shimcha 930 ming gektar maydonda suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish, ularning umumiy maydonini 3,5 million gektarga yetkazish rejalashtirilgan, bu barcha sug'oriladigan yerlarning taxminan 80 foizini tashkil etadi.
Suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish qishloq xo'jaligi ishlab chiqaruvchilari, ayniqsa suv tanqisligi bo'lgan hududlarda, uchun kafolatlangan suv ta'minoti uchun zamin yaratadi. Bu sohada davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish bo'yicha sa'y-harakatlar davom etmoqda.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 5-fevraldagi “Suv resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilari uchun yangi ragʻbatlantirish mexanizmlari joriy etilmoqda.
Ayniqsa:
- 2026–2028 yillar uchun maqsadli koʻrsatkich belgilandi: suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish maydonini 3,5 million gektargacha oshirish;
- 220 ming gektar maydonda tomchilatib sug'orish, 110 ming gektar maydonda purkagichli sug'orish va 600 ming gektar maydonda lazerli tekislash tizimini joriy etish rejalashtirilgan.
2026-yilda tijorat banklari ushbu maqsadlar uchun 2,6 trillion soʻm kredit, shuningdek, 800 milliard soʻm subsidiya ajratadi.
Bundan tashqari, Shinjon (XXR)ning ilg'or tajribasi asosida mutaxassislarning malakasini oshirish tizimi joriy etiladi.
2027-yildan boshlab quyidagilar rejalashtirilgan:
- yerlarning suv bilan ta'minlanish darajasiga qarab suvdan foydalanish uchun soliq stavkalari va subsidiyalarni differentsiatsiyalash;
- beqaror suv ta'minoti bo'lgan hududlarda subsidiyalar uchun 1,25 ga oshirish koeffitsientini qo'llash;
- barqaror suv ta'minoti sharoitida suvni tejaydigan texnologiyalar joriy etilmagan taqdirda oshirilgan (ikki baravar) soliq stavkasini qo'llash.
2026-yil 1-apreldan boshlab suvni tejaydigan texnologiyalar allaqachon joriy etilgan va subsidiyalar berilgan yerlarda an'anaviy sug'orish usullaridan foydalanish suvdan ruxsatsiz foydalanish sifatida tasniflanadi va moliyaviy jarima solinadi.
Oʻzbekiston inson resurslarini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratmoqda. “Suv xoʻjaligi xodimlari maktabi” loyihasi joriy yilda 10 000 qishloq xoʻjaligi ishchisiga malaka oshirishni, shuningdek, 358 mutaxassisni chet elga yuborishni rejalashtirmoqda.
Ta'lim tizimini takomillashtirish choralari ham ko'zda tutilgan: 2026/2027 o'quv yilidan boshlab xalqaro tajribani hisobga olgan holda ixtisoslashgan universitetlarda kadrlar tayyorlash kuchaytiriladi.
Xulosa qilib aytganda, suv resurslaridan oqilona foydalanishni ta'minlash, suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etishni kengaytirish va bu sohada islohotlarni chuqurlashtirish bo'yicha amalga oshirilayotgan ishlar sifat jihatidan yangi bosqichga ko'tarilayotganini ta'kidlash kerak.
Bugun biz oldimizda muhim vazifa turibdi: suvni tejashni milliy qadriyatga aylantirish.
Manba: O'zbekiston Respublikasining Rossiya Federatsiyasidagi elchixonasi