Душанбе, 17 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». Бонки Аврупоии таҷдид ва рушд ба Тоҷикистон бастаи қарзӣ ва грантӣ ба маблағи қариб 50 миллион евро ҷудо мекунад, то талафоти нерӯи барқ дар вилоятҳои Суғд ва Хатлон коҳиш дода шавад. Ин иқдом ҳамчун як қадами нав дар роҳи ҳалли яке аз мушкилоти дерина ва бисёр баҳсталаби бахши энергетикаи кишвар арзёбӣ мешавад — талафоте, ки ҳам ба устувории соҳа ва ҳам ба сифати таъмини барқ таъсири мустақим мерасонад.
Тибқи маълумоте, ки дар порлумон пешниҳод шуд, ҳаҷми умумии маблағгузорӣ 49,6 миллион евроро ташкил медиҳад. Аз ин маблағ 28 миллион евро ба шакли қарз дода мешавад ва қисми боқимонда — ҳамчун кумаки бебозгашт (грант).
Шароитҳои қарз бо нармии худ нисбат ба абзорҳои классикии бозорӣ фарқ мекунанд: фоиз 0,5% солона ҷамъ Eurobir, муҳлати бозпардохт 20 солро ташкил медиҳад. Дар шаш соли аввал танҳо фоиз пардохт мешавад, дар 14 соли минбаъда бошад, қарзи асосӣ бо фоизҳо пардохта хоҳад шуд.
Шарҳи тарзи ҳисобкунии фоиз низ барои дарки арзиши воқеии қарз муҳим аст. Дар вазорат гуфтанд, ки нишондиҳандаи Eurobir ҳар рӯз вобаста ба шароити бозори ҷаҳонии молиявӣ тағйир меёбад ва ба меъёри асосӣ мувофиқан илова мегардад. Яъне ҳаҷми ниҳоии ӯҳдадории молиявӣ аз раванди бозори байналмилалӣ вобаста хоҳад буд, ҳарчанд худи ин абзор нисбатан имтиёзнок маҳсуб меёбад.
Созишнома оид ба қарз 1 апрел дар ҷаласаи парлумон аз ҷониби вакилон тасдиқ гардид. Ҳангоми муаррифии ҳуҷҷат муовини якуми вазири молия Юсуф Мадҷидӣ изҳор дошт, ки маблағҳо барои коҳиши талафоти нерӯи барқ, иваз намудани зерсохтори куҳна, ҷорӣ кардани низомҳои муосири ҳисобгирӣ, беҳтар кардани тартиби пардохт ва ҷамъоварии маблағ равона мешаванд.
Лоиҳа навсозии шабакаҳои тақсимоти барқро дар нӯҳ филиали шабакаҳои тақсимотӣ дар вилоятҳои Суғд ва Хатлон пешбинӣ мекунад. Иҷрои он моҳи декабри соли 2025 оғоз ёфта, то 30 майи соли 2030 идома меёбад. Ин маънои онро дорад, ки сухан на дар бораи тадбири кӯтоҳмуддат, балки дар бораи барномаи дарозмуддати таҷдиди сохтории бахше аз низоми энергетикӣ меравад.
Қобили таваҷҷуҳ аст, ки созишнома ҳанӯз 4 декабри соли 2025 аз ҷониби вазири молияи Тоҷикистон Файзиддин Қаҳҳорзода ва намояндаи доимии БЕРР дар ҷумҳурӣ Ҳолгер Вифел ба имзо расида буд. Ҳоло ин лоиҳа тавассути тартиби парлумонӣ шакли институтсионалӣ ва молиявӣ мегирад, ки ба он мақоми расмӣ дода, марҳилаи амалиро оғоз мекунад.
Мавзӯи энергетика дар кишвар ҳамоно яке аз масъалаҳои калидӣ боқӣ мемонад. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар паёми худ ба парлумон гуфт, ки дар 11 моҳи соли 2025 талафоти нерӯи барқ дар Тоҷикистон ба 3 миллиард кВт·соат расидааст, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 500 миллион кВт·соат камтар мебошад. Дар айни замон, Сарвари давлат таъкид кард, ки бархе кормандони соҳа пардохтҳоро пурра ба ҳисоб намегирифтанд ва талафоти ғайриқонунӣ ба аҳолӣ ва дигар гурӯҳҳои истеъмолкунандагон бор карда мешуд.
Дар ҳамин замина, лоиҳаи БЕРР на танҳо ҳамчун сармоягузории техникӣ, балки ҳамчун кӯшиши тағйири худи сохтори идоракунии низоми энергетикӣ арзёбӣ мешавад. Коршиносон талафоти баландро бо зарурати таъмир ва иваз кардани трансформаторҳо, зеристгоҳҳо ва хатҳои интиқоли барқ рабт медиҳанд. Маҳз фарсудашавии зерсохтор, ба гуфтаи онҳо, яке аз омилҳои асосии ноустуворӣ дар интиқол ва тақсими нерӯи барқ боқӣ мемонад.
Бо вуҷуди ин, дар муҳити коршиносӣ эҳтиёткорӣ боқӣ мемонад: новобаста аз иддаои расмӣ дар бораи коҳиши талафот то 13 фоиз, мутахассисон бар он назаранд, ки талафоти воқеӣ ҳанӯз ҳам хеле баланд аст. Ин маънои онро дорад, ки маблағгузории кунунӣ метавонад як унсури муҳим бошад, аммо на ягона ҷузъи ислоҳоти бузург, агар ҳадаф на танҳо навсозии шабакаҳо, балки афзун кардани шаффофияти ҳисоббаробаркунӣ, интизоми пардохт ва идорашавандагии умумии соҳа бошад.
Барои Тоҷикистон чунин лоиҳа на танҳо аз нигоҳи зерсохтор, балки ҳамчун нишондиҳандаи эътимоди муассисаҳои молиявии байналмилалӣ ба бахши энергетикии кишвар низ аҳамият дорад. Аз он ки маблағҳо то чӣ андоза самаранок истифода мешаванд ва то чӣ андоза зуд коҳиши воқеии талафот ба даст меояд, то ҳадде минбаъд низ мантиқи дастгирии беруна дар ин соҳа вобаста хоҳад буд.
Манбаи акс: e-cis.info