Душанбе, 13 апрел, – АИ «Корвон Иттилоот». 12 апрел танҳо як сана дар тақвим нест — ин рӯзест, ки тасаввуроти инсониятро дар бораи имконот дигаргун сохт. Аввалин парвози инсон ба кайҳон, ки аз ҷониби Юрий Гагарин 12 апрели соли 1961 анҷом дода шуд, ба рамзи пешрафти илмӣ, ҷасорати техникӣ ва хотираи умумии халқҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ табдил ёфт.

Барои Тоҷикистон ин сана маънои хос ва инсонии худро низ дорад: Гагарин ба Точикистони Шӯравӣ омада буд ва муроҷиати ӯ ба ҷавонони ҷумҳурӣ то имрӯз ҳамчун як нишонаи зиндаи ҳамон давра боқӣ мондааст.

Дар акс — навиштаҷоти аслии Юрий Гагарин, ки ҳангоми сафараш ба Тоҷикистони Шӯравӣ дар соли 1963 навишта шуда, имрӯз дар осорхонаи шаҳри Пенджикент нигоҳдорӣ мешавад. Дар чанд ҷумла на танҳо салом, балки эҳсоси амиқи пайванди наслҳо ҷой дорад: «Горячий привет молодёжи Таджикистана…». Ин суханон ҳамагӣ ду сол пас аз парвози таърихӣ навишта шуданд ва гӯё ба оянда нигаронда шуда буданд.

Худи парвоз 108 дақиқа идома ёфт, аммо маҳз ҳамин 108 дақиқа ба нуқтаи ибтидоии тамоми кайҳоннавардии ҷаҳон табдил ёфт. Нишони даъвати Гагарин — «Кедр» — дер боз ба таърих даромадааст. Киштии кайҳонии «Восток» дар режими автоматӣ парвоз мекард: кайҳоннавард ба маънои маъмулӣ онро идора намекард, балки мушоҳида ва иттилоъ медод.

Идоракунии дастӣ танҳо дар ҳолати фавқулода пешбинӣ шуда буд. Ҳатто фуруд омадан низ озмоиши ниҳоят сахт буд: аппарат ба бори ҳароратии шадид дучор гардид ва худи Гагарин на дар капсула, балки пас аз катапульт шудан аз баландии чанд километр ба замин фуруд омад.

Аммо маҳз ҳамин ҳамбастагии ҳисобҳои дақиқи муҳандисӣ ва омодагии инсон ба таваккал ин парвозро имконпазир сохт. Гагарин на танҳо аввалин кайҳоннавард, балки рамзи даврае гардид, ки дар он илм, ирода ва заҳмати дастаҷамъӣ аз марзҳои маъмулии имкон мегузаштанд.

Акс: муҷассамаи фатҳкунандагони кайҳон дар Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе

Дар Тоҷикистон номи Гагарин имрӯз ҳам дар хотираи шаҳрӣ зинда аст. Ба номи ӯ кӯчаҳо дар Душанбе ва Хуҷанд гузошта шудаанд, ва дар пойтахт мактаби муштараки русиву тоҷикӣ ба номи Ю.А. Гагарин фаъолият мекунад. Ин танҳо эҳтироми расмӣ ба таърих нест, балки як навъи пайвастагии зиндаи фарҳангист, ки аз як насл ба насли дигар мегузарад.

Саҳифаи дигар ва фоҷиавии зиндагии ӯ — 27 марти соли 1968 аст, вақте ки Гагарин ҳангоми парвози машқӣ ҳалок шуд. Тибқи хотирот, дар эфир суханони ороми ӯ садо доданд: «Понял, выполняю». Дар ҳамин ҷавоби кӯтоҳ тамоми роҳу равиши ӯ ҷамъбаст шудааст: интизом, мутамарказӣ ва омодагӣ то охир вазифаро иҷро кардан.

Рӯзи кайҳоннавардӣ кайҳо аз доираи як санаи ҷашнӣ берун рафтааст. Он ба рамзи пешрафти илмӣ табдил ёфтааст, ки рушди алоқа, навигатсия, таҳқиқот ва маҷмӯи васеи технологияҳоро барои даҳсолаҳо муайян кард. Аз ин ҷиҳат, хотираи Гагарин дар Тоҷикистон танҳо ёдоварӣ аз гузашта нест, балки хотиррасон мекунад, ки дастовардҳои бузург аз заҳмат, ҷасорат ва эътиқод ба оянда ба вуҷуд меоянд.

Русия имрӯз ҳам дар ҷустуҷӯи кайҳон нақши калидӣ дорад ва ҳамкории байналмилалиро бо такя ба пояе, ки аз ҷониби пешсафон гузошта шудааст, идома медиҳад. Ва он навиштаҷоте, ки дар Пенҷикент нигоҳдорӣ мешавад, ба рамзи он табдил ёфтааст, ки таърихи кайҳонӣ метавонад дар сарнавишти як кишвар нишони шахсӣ ва гаронбаҳо боқӣ гузорад.

Акс: Осорхонаи шаҳри Пенҷикент