Душанбе, 02 сентябр, – АИ «Корвон Иттилоот».  Аз 14 то 21 августи соли 2026 мутахассисони Муассисаи давлатии «Институти омӯзиши пиряхҳо ва криосфераи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон» якҷоя бо таҳқиқотчиёни Институти илм ва технологияҳои Австрия (ISTA) экспедитсияи ҳамаҷонибаи таҳқиқотӣ ва мониторингиро дар пиряхи Сурхоб, ки дар ҳавзаи дарёи Сурхоб (Қизилсу) ҷойгир аст, гузарониданд.

Ҳадафи асосии экспедитсияи муштарак насб кардани истгоҳҳои автоматикии метеорологӣ ва гидрологӣ, арзёбии ҳамаҷонибаи ҳолати ҷории пирях ва омӯзиши таъсири тағйирёбии глобалии иқлим ба равандҳои криосферии минтақа буд.

Корҳо дар доираи амалисозии барномаҳои давлатӣ оид ба мониторинги пиряхҳо ва ҳифзи захираҳои обии Ҷумҳурии Тоҷикистон анҷом дода шуданд.

 Мутахассисон таваҷҷуҳи махсус ба самтҳои зерин доданд:

• сабти нишондиҳандаҳои метеорологӣ дар минтақаи баландкӯҳ;
• арзёбии динамика ва суръати обшавии пӯшиши ях;
• омӯзиши режими гидрологии ҷараёнҳои пиряхӣ;
• танзим ва хизматрасонии таҷҳизоти автоматикии ченкунӣ.

Таҳқиқи пиряхи Сурхоб аҳамияти муҳими илмӣ-амалӣ барои пешгӯии дақиқи захираҳои обии ҳавза ва ҳисоби тағйироти ҷараёни дарёӣ дар шароити таҳаввулоти иқлимӣ дорад.

Дар ҷараёни корҳои экспедитсионӣ аз маҷрои асосии ҷараёни пиряхии Сурхоб намунаҳои об барои таҳлили минбаъдаи муфассали лабораторӣ оид ба таркиби химиявӣ ва изотопии онҳо гирифта шуданд.

Мушоҳидаҳо нишон доданд, ки сатҳи пирях бо пасандозҳои гуногуни моренавӣ (пораҳои кӯҳсанг ва шағал) пӯшида шудааст. Дар давраи ҳозираи гарми сол дар пирях раванди обшавии шадид (абляция) сабт мешавад. Дар ин ҳол моренаҳои паҳлӯӣ ва ниҳоӣ устувории худро нигоҳ медоранд ва ҷараёнҳои зерипиряхии об ғорҳои хурди яхӣ ташкил додаанд, ки суръати баланди обшавиро тасдиқ мекунад.

Экспедитсияи муштараки олимонӣ тоҷик ва австриягӣ хати ҳамкории байналмилалии илмиро дар омӯзиши криосфераи Осиёи Марказӣ идома медиҳад. Мониторинги мунтазами пиряхҳо, насби истгоҳҳои автоматикӣ ва таҳлили лаборатории ҷараёнҳо имкон медиҳанд, ки маълумоти зарурӣ барои арзёбии захираҳои обӣ ва мутобиқшавӣ ба оқибатҳои тағйирёбии иқлим ба даст оварда шаванд.

Чунин таҳқиқот пояи илмии сиёсати миллии Тоҷикистонро дар соҳаи ҳифзи пиряхҳо ва идоракунии устувори захираҳои обӣ таҳким мебахшад.

АКС: МД «Институти омӯзиши пиряхҳо ва криосфераи АМИТ»