Душанбе, 14 сентябр, – АИ «Корвон Иттилоот». Олимони тоҷик барои ҳалли ду мушкили асосӣи экологии минтақа — ифлосшавии ҳавои пойтахт ва обшавии шитобии пиряхҳои баландкӯҳ — роҳи инноватсионӣ ва аз ҷиҳати иқтисодӣ дастрасро пешниҳод намуданд.

Гурӯҳи муҳаққиқон таҳти роҳбарии номзади илмҳои техникӣ Мансур Юнусов, бо ҳаммуаллифии Рауф Ҷурахонзода, Оқил Расулов, Элмурод Абдурозиқов ва дигар ҳамкорон, иловаи зиддидудро барои сӯзишвории дизелӣ дар асоси партовҳои дуюмдараҷаи саноати пахтакорӣ таҳия ва патент карданд.

Мушкилот хусусияти комплексӣ дорад. Душанбе, ки дар ҳавзаи Ҳисор ҷойгир аст, аз рукуди газҳои ихроҷӣ ва консентратсияи баланди зарраҳои хурди карбонҳои сиёҳ ранҷ мекашад.

Нақлиёти дизелӣ, ки пояи логистикаи кишвари кӯҳсорро ташкил медиҳад, ба интиқоли дуд ба барфзорҳо ва пиряхҳо мусоидат мекунад. Қабати тира албедои яхпӯширо паст карда, ҷабби радиатсияи офтобиро афзоиш медиҳад, равандҳои обшавиро шитоб мебахшад ва хатари фурӯпошии барфро зиёд мегардонад.

Мушкили асосӣ ҳангоми эҷоди илова даст кашидан аз аналогҳои гаронарзиши воридотӣ дар асоси барий буд. Химикҳо ва муҳандисони тоҷик роҳи алтернативиро ёфта, аз оҳан ва кислотаҳои равғании равғани пахта — маҳсулоти иловагии саноати пахтакории ватанӣ — истифода бурданд.

Консентратсияи илова ҳамагӣ 0,1–0,3 % ба як литр сӯзишвории дизелиро ташкил медиҳад. Пайвастаҳои оҳан ҳамчун катализатор амал карда, сӯзиши пурраи зарраҳои хурди дудро бевосита дар силиндрҳои муҳаррик то лаҳзаи ихроҷ таъмин менамоянд.

Натиҷаҳои санҷишҳо самаранокии баландро нишон доданд: дар гардишҳои максималӣ дуднокӣ ду маротиба — аз 52–60 % то 28–30 % — коҳиш меёбад ва дар ҳолати холӣ дуд амалан бартараф мегардад. Аз ҷиҳати самаранокӣ таркиби ватанӣ аз эталони ҷаҳонии LUBRIZOL камӣ надорад.

Аз моҳи феврали соли 2026 илова дар пойгоҳи корхонаи нақлиёти автомобилии пойтахт «Автобус-2» бомуваффақият аз озмоиши саноатӣ гузашт. Андозагириҳо коҳиши устувори ихроҷи гази карбони оксид ва карбогидрогенҳоро ба андозаи 25–50 %, инчунин камшавии дуда дар дохили муҳаррикро сабт карданд.

Дар ҳоли ҳозир таҳиягарон барои васеъ кардани технология ва роҳандозии истеҳсоли тиҷоратӣ бо арзиши аслии ҳадди ақал ҷустуҷӯи сармоягузорон ва шарикони саноатиро идома медиҳанд.

Дар дурнамои дарозмуддат (10–20 сол) истифодаи оммавии илова метавонад стандарти экологии бозори сӯзишвории Тоҷикистонро ташаккул диҳад, сатҳи бемориҳои роҳҳои нафасро дар шаҳрҳо коҳиш диҳад, таназзули пӯшиши пиряхии Помирро суст кунад ва ҷойҳои нави кориро дар соҳаи коркарди амиқи партовҳои кишоварзӣ эҷод намояд.

Ин таҳия саҳми амалии илми ватанӣ дар ҳалли масъалаҳои мубрами экологии кишвар буда, иқтидори истифодаи захираҳои маҳаллиро барои эҷоди қарорҳои технологию рақобатпазир нишон медиҳад.

Акс: Мансур Юнусов ҳангоми фаъолият дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон. Акс аз гузориши шабакаи «Илм ва табиат».